Deinde considerandum est de actibus quibus aliquae res exteriores Deo offeruntur.
Circa quos occurrit duplex consideratio, primo quidem, de his quae Deo a fidelibus
dantur; secundo, de votis, quibus ei aliqua promittuntur. Circa primum, considerandum
est de sacrificiis, oblationibus, primitiis et decimis. Circa sacrificia quaeruntur
quatuor. Primo, utrum offerre Deo sacrificium sit de lege naturae. Secundo, utrum
soli Deo sit sacrificium offerendum. Tertio, utrum offerre sacrificium sit specialis
actus virtutis. Quarto, utrum omnes teneantur ad sacrificium offerendum. (IIa-IIae q. 85 pr.)
Vervolgens moeten de daden besproken worden, waardoor buiten ons staande dingen aan
God worden opgedragen. Hierbij zijn twee dingen te behandelen, en wel ten eerste wat
door de gelovigen aan God wordt gegeven, en dan de geloften, waardoor Hem iets wordt
beloofd (88e Kw.). Wat het eerste betreft, moeten wij spreken over de offers, de wijgeschenken
(86e Kw.), de eerstelingenoffers (dezelfde Kw. 4e Art.), en de tienden (87e Kw.).
Over de offers stellen wij ons vier vragen: 1. Valt het onder de natuurwet God een
offer op te dragen? 2. Moet een offer alleen aan God worden opgedragen? 3. Is het
opdragen van een offer een daad van een afzonderlijke deugd? 4. Zijn allen verplicht
een offer op te dragen?
Articulus 1. Valt het onder de natuurwet God een offer te dragen?
Ad primum sic proceditur. Videtur quod offerre sacrificium Deo non sit de lege naturae.
Ea enim quae sunt iuris naturalis communia sunt apud omnes. Non autem hoc contingit
circa sacrificia, nam quidam leguntur obtulisse in sacrificium panem et vinum, sicut
de Melchisedech dicitur, Gen. XIV; et quidam haec, quidam illa animalia. Ergo oblatio
sacrificiorum non est de iure naturali. (IIa-IIae q. 85 a. 1 arg. 1)
1 — Men beweert, dat het opdragen van een offer niet onder de natuurwet valt. Want wat
onder de natuurwet valt, hebben allen gemeen. Dat is echter bij het offer niet het
geval; want van sommigen leest men, dat zij brood en wijn als offer opdroegen, zoals
in het Boek der Schepping (14. 18) van Melchisedech wordt gezegd; en van anderen,
dat zij verschillende dieren offerden. Dus valt het opdragen van een offer niet onder
de natuurwet.
Praeterea, ea quae sunt iuris naturalis omnes iusti servaverunt. Sed non legitur de
Isaac quod sacrificium obtulerit, neque etiam de Adam, de quo tamen dicitur, Sap.
X, quod sapientia eduxit eum a delicto suo. Ergo oblatio sacrificii non est de iure
naturali. (IIa-IIae q. 85 a. 1 arg. 2)
2 — Wat onder de natuurwet valt, hebben alle rechtvaardigen onderhouden. Maar van Isaac
leest men niet, dat hij een offer opdroeg, en evenmin van Adam, waarvan toch geschreven
staat in het Boek der Wijsheid (10, 2) dat « de wijsheid hem van zijn misdaad verloste.
» Dus valt het opdragen van een offer niet onder de natuurwet.
Praeterea, Augustinus dicit, X de Civ. Dei, quod sacrificia in quadam significantia
offeruntur. Voces autem, quae sunt praecipua inter signa, sicut idem dicit, in libro
de Doct. Christ., non significant naturaliter, sed ad placitum, secundum philosophum.
Ergo sacrificia non sunt de lege naturali. (IIa-IIae q. 85 a. 1 arg. 3)
3 — Augustinus zegt dat offers met een bepaalde betekenis worden opgedragen. Woorden echter,
wat de voornaamste tekens zijn, zoals hij zelf zegt, « hebben niet van nature hun
betekenis, maar door vrije afspraak », volgens de leer van de Wijsgeer, dus vallen
offers niet onder de natuurwet.
Sed contra est quod in qualibet aetate, et apud quaslibet hominum nationes, semper
fuit aliqua sacrificiorum oblatio. Quod autem est apud omnes, videtur naturale esse.
Ergo et oblatio sacrificii est de iure naturali. (IIa-IIae q. 85 a. 1 s. c.)
Maar daartegenover staat, dat in alle tijden en bij alle volksstammen immer een opdragen
van offers heeft bestaan. Maar wat men bij allen vindt, schijnt natuurlijk te zijn.
Dus valt ook het opdragen van offers onder de natuurwet.
Respondeo dicendum quod naturalis ratio dictat homini quod alicui superiori subdatur,
propter defectus quos in seipso sentit, in quibus ab aliquo superiori eget adiuvari
et dirigi. Et quidquid illud sit, hoc est quod apud omnes dicitur Deus. Sicut autem
in rebus naturalibus naturaliter inferiora superioribus subduntur, ita etiam naturalis
ratio dictat homini secundum naturalem inclinationem ut ei quod est supra hominem
subiectionem et honorem exhibeat secundum suum modum. Est autem modus conveniens homini
ut sensibilibus signis utatur ad aliqua exprimenda, quia ex sensibilibus cognitionem
accipit. Et ideo ex naturali ratione procedit quod homo quibusdam sensibilibus rebus
utatur offerens eas Deo, in signum debitae subiectionis et honoris, secundum similitudinem
eorum qui dominis suis aliqua offerunt in recognitionem dominii. Hoc autem pertinet
ad rationem sacrificii. Et ideo oblatio sacrificii pertinet ad ius naturale. (IIa-IIae q. 85 a. 1 co.)
De natuurlijke rede schrijft de mens voor zich aan een hoger iets te onderwerpen om
de gebreken, die hij in zichzelf waarneemt en waarin hij door een hoger iets moet
geholpen en geleid worden. En wat dat ook mag zijn, het wordt door allen God genoemd.
Zoals echter bij de natuurdingen het lagere van nature aan het hogere onderworpen
is, zo is het ook overeenkomstig de natuurlijke neiging in de mens dat de natuurlijke
rede hem voorschrijft om, op de hem eigen wijze, aan wat boven hem staat onderwerping
en eerbied te betonen. De bij de mens passende manier nu bestaat hierin, dat hij met
onder de zintuigen vallende tekens iets uitdrukt, omdat wij uit de zintuiglijke dingen
onze kennis krijgen. Daarom volgt het uit de natuurlijke rede, dat de mens onder de
zintuigen vallende dingen gebruikt en ze aan God aanbiedt als teken van de verplichte
onderwerping en hulde; en hierin bestaat een overeenkomst met degenen, die hun heren
iets aanbieden als erkenning van hun heerschappij. En dit is nu juist het wezen van
het offer. En daarom valt et opdragen van een offer onder het natuurrecht.
Ad primum ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, aliqua in communi sunt de iure
naturali quorum determinationes sunt de iure positivo, sicut quod malefactores puniantur
habet lex naturalis, sed quod tali poena vel tali puniantur est ex institutione divina
vel humana. Similiter etiam oblatio sacrificii in communi est de lege naturae, et
ideo in hoc omnes conveniunt. Sed determinatio sacrificiorum est ex institutione humana
vel divina, et ideo in hoc differunt. (IIa-IIae q. 85 a. 1 ad 1)
1 — Zoals vroeger is gezegd (I. II. 95, 2), behoren sommige dingen in het algemeen tot
het natuurrecht, terwijl de nadere bepalingen ervan onder het positieve recht vallen;
zo schrijft de natuurwet voor, dat misdadigers worden gestraft, maar dat zij met die
of die straf gestraft worden, komt van goddelijke of menselijke instelling. Zo is
het opdragen van offers in het algemeen volgens de natuurwet; en daarom komen allen
daarin overeen. Maar door goddelijke of menselijke instellingen zijn de offers nader
omschreven; en daarom bestaat daarin verschil.
Ad secundum dicendum quod Adam et Isaac, sicut et alii iusti, Deo sacrificium obtulerunt
secundum sui temporis congruentiam, ut patet per Gregorium, qui dicit quod apud antiquos
per sacrificiorum oblationes remittebatur pueris originale peccatum. Non tamen de
omnibus iustorum sacrificiis fit mentio in Scriptura, sed solum de illis circa quae
aliquid speciale accidit. Potest tamen esse ratio quare Adam non legitur sacrificium
obtulisse, ne, quia in ipso notatur origo peccati, simul etiam in eo sanctificationis
origo significaretur. Isaac vero significavit Christum inquantum ipse oblatus est
in sacrificium. Unde non oportebat ut significaret quasi sacrificium offerens. (IIa-IIae q. 85 a. 1 ad 2)
2 — Adam en Isaac droegen zoals de andere rechtvaardigen aan God een offer op, zoals dat
bij hun tijd paste; dat bewijst Gregorius als hij zegt, dat « bij de ouden aan kinderen
de erfzonde werd vergeven door het opdragen van offers. » Niet alle offers van rechtvaardigen
echter worden in de Schrift vermeld, maar alleen die, waarbij iets bijzonders gebeurde.
De reden, waarom van Adam niet gelezen wordt, dat hij een offer opdroeg, kan deze
zijn, dat men niet bij hem, bij wie de oorzaak van de zonde aangegeven wordt, ook
de oorsprong van de rechtvaardiging wilde vermelden. — Isaac was een voorafbeelding
van Christus in zover hij als offer opgedragen werd. Daarom paste een aanduiding van
hem als offeraar niet.
Ad tertium dicendum quod significare conceptus suos est homini naturale, sed determinatio
signorum est secundum humanum placitum. (IIa-IIae q. 85 a. 1 ad 3)
3 — Het is de mens natuurlijk zijn begrippen door tekens uit te drukken; maar de nadere
bepaling van die tekens hangt van de menselijke voorkeur af.
Articulus 2. Moet men alleen aan God offers opdragen?
Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non soli summo Deo sit sacrificium offerendum.
Cum enim sacrificium Deo offerri debeat, videtur quod omnibus illis sit sacrificium
offerendum qui divinitatis consortes fiunt. Sed etiam sancti homines efficiuntur divinae
naturae consortes, ut dicitur II Petri I, unde et de eis in Psalm. dicitur, ego dixi,
dii estis. Angeli etiam filii Dei nominantur, ut patet Iob I. Ergo omnibus his debet
sacrificium offerri. (IIa-IIae q. 85 a. 2 arg. 1)
1 — Men beweert, dat met alleen aan de hoogste God een offer opgedragen moet worden. Omdat
men immers aan God een offer moet opdragen, schijnt het, dat aan allen, die deel hebben
aan de godheid, een offer opgedragen moet worden. Nu worden ook heilige mensen « deelgenoten
van de goddelijke natuur, » zoals in de Tweede Brief van Petrus (1,4) wordt gezegd;
en daarom staat van hen in het Boek der Psalmen (81, 6) : « Ik heb gezegd: gij zijt
goden. » Ook de engelen worden in het Boek Job (1,6) «zonen van God» genoemd. Dus
moet aan hen allen een offer worden opgedragen.
Praeterea, quanto aliquis maior est, tanto ei maior honor debet exhiberi. Sed Angeli
et sancti sunt multo maiores quibuscumque terrenis principibus, quibus tamen eorum
subditi multo maiorem honorem impendunt, se coram eis prosternentes et munera offerentes,
quam sit oblatio alicuius animalis vel rei alterius in sacrificium. Ergo multo magis
Angelis et sanctis potest sacrificium offerri. (IIa-IIae q. 85 a. 2 arg. 2)
2 — Naarmate iemand hoger staat, moet men hem meer eer bewijzen. Nu staan engelen en heiligen
veel hoger dan welke vorsten op aarde ook; en toch bewijzen hun onderdanen aan de
laatsten een veel grotere eer door zich voor hen neer te werpen geschenken aan te
bieden, dan het opdragen van een dier of een ander ding als offer is. Dus kan men
aan engelen en heiligen des te meer een offer opdragen.
Praeterea, templa et altaria instituuntur ad sacrificia offerenda. Sed templa et altaria
instituuntur Angelis et sanctis. Ergo etiam sacrificia possunt eis offerri. (IIa-IIae q. 85 a. 2 arg. 3)
3 — Kerken en altaren worden gebouwd om offers op te dragen. Nu worden kerken en altaren
aan engelen en heiligen toegewijd. Dus kunnen hun ook offers worden opgedragen.
Sed contra est quod dicitur Exod. XXII, qui immolat diis, occidetur, praeter domino
soli. (IIa-IIae q. 85 a. 2 s. c.)
Maar daartegenover staat, dat in het Boek van de Uittocht (22, 20) wordt gezegd: «
Wie aan goden offert, tenzij aan God alleen, zal worden gedood. »
Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, oblatio sacrificii fit ad aliquid significandum.
Significat autem sacrificium quod offertur exterius, interius spirituale sacrificium,
quo anima seipsam offert Deo, secundum illud Psalm., sacrificium Deo spiritus contribulatus,
quia, sicut supra dictum est, exteriores actus religionis ad interiores ordinantur.
Anima autem se offert Deo in sacrificium sicut principio suae creationis et sicut
fini suae beatificationis. Secundum autem veram fidem solus Deus est creator animarum
nostrarum, ut in primo habitum est. In solo etiam eo animae nostrae beatitudo consistit,
ut supra dictum est. Et ideo sicut soli Deo summo debemus sacrificium spirituale offerre,
ita etiam soli ei debemus offerre exteriora sacrificia, sicut etiam, orantes atque
laudantes, ad eum dirigimus significantes voces cui res ipsas in corde quas significamus,
offerimus, ut Augustinus dicit, X de Civ. Dei. Hoc etiam videmus in omni republica
observari, quod summum rectorem aliquo signo singulari honorant, quod cuicumque alteri
deferretur, esset crimen laesae maiestatis. Et ideo in lege divina statuitur poena
mortis his qui divinum honorem aliis exhibent. (IIa-IIae q. 85 a. 2 co.)
Zoals werd gezegd (vorig Art.), dient het opdragen van een offer om iets te betekenen.
Nu betekent het uiterlijk opgedragen offer het innerlijke geestelijke offer, waardoor
de ziel zichzelf aan God opdraagt naar het Psalmwoord: « Een offer voor God is een
vermorzeld gemoed » (Ps. 50, 18) ; omdat zoals vroeger (81e Kw. 7e Art.; 84e Kw. 2e
Art.) gezegd is, de uiterlijke daden van godsdienstigheid de innerlijke als doel hebben.
Nu draagt de ziel zichzelf als offer op aan God als aan Hem, die het beginsel van
haar schepping en het doel van haar zaligmaking is. Nu is God alleen volgens het ware
geloof de Schepper van onze zielen, zoals in het eerste deel (90e Kw. 3 Art., 118
Kw. 2e Art.) uiteengezet is. Ook ligt in Hem alleen de zaligheid van onze ziel, zoals
boven is gezegd (I-II. 2e Kw. 8e Art.). En zoals wij daarom alleen aan de hoogste
God het geestelijke offer moeten opdragen, moeten wij ook aan Hem alleen de uiterlijke
offers opdragen, zoals wij ook « bij bet bidden en loven de woorden, die tekens zijn,
tot Hem richten, aan Wie wij de daarmee aangeduide dingen in ons hart aanbieden, »
zoals Augustinus zegt. En wij zien ook, dat dit in iedere staat in acht wordt genomen,
dat men de hoogste bestuurder met een bijzonder teken eert, terwijl het majesteitsschennis
zou zijn, als dat aan een ander werd gebracht. En daarom wordt in de goddelijke wet
de doodstraf vastgesteld voor diegenen, die de eerbewijzen voor God aan een ander
brengen.
Ad primum ergo dicendum quod nomen divinitatis communicatur aliquibus non per aequalitatem,
sed per participationem. Et ideo nec aequalis honor eis debetur. (IIa-IIae q. 85 a. 2 ad 1)
1 — Sommigen worden niet krachtens gelijkheid, maar krachtens deelhebbing goddelijk genoemd.
En daarom hebben zij geen recht op goddelijke eer.
Ad secundum dicendum quod in oblatione sacrificii non pensatur pretium occisi pecoris,
sed significatio, qua hoc fit in honorem summi rectoris totius universi. Unde, sicut
Augustinus dicit, X de Civ. Dei, Daemones non cadaverinis nidoribus, sed divinis honoribus
gaudent. (IIa-IIae q. 85 a. 2 ad 2)
2 — Bij het opdragen van een offer komt niet de prijs van het geofferde vee in aanmerking,
maar de betekenis; dat dit nl. geschiedt om de hoogste Bestuurder van het heelal te
eren. Vandaar dat, zoals Augustinus zegt, « de duivels niet genieten van de geur van
het gedode, maar van de goddelijke eerbewijzen. »
Ad tertium dicendum quod, sicut Augustinus dicit, VIII de Civ. Dei, non constituimus
martyribus templa, sacerdotia, quoniam non ipsi, sed Deus eorum nobis est Deus. Unde
sacerdos non dicit, offero tibi sacrificium, Petre, vel Paule. Sed Deo de illorum
victoriis gratias agimus, et nos ad imitationem eorum adhortamur. (IIa-IIae q. 85 a. 2 ad 3)
3 — Hierop is te antwoorden met wat Augustinus zegt: « Wij stichten geen kerken en priesterschap
voor de martelaars; want niet zij, maar hun God is onze God. Daarom zegt de priester
niet: ik breng u het offer, Petrus of Paulus. Maar wij danken God om hun overwinningen
en wij sporen ons aan om hen na te volgen. »
Articulus 3. Is het opdragen van een offer een daad van een afzonderlijke deugd?
Ad tertium sic proceditur. Videtur quod oblatio sacrificii non sit specialis actus
virtutis. Dicit enim Augustinus, X de Civ. Dei, verum sacrificium est omne opus quod
agitur ut sancta societate inhaereamus Deo. Sed omne opus bonum non est specialis
actus alicuius determinatae virtutis. Ergo oblatio sacrificii non est specialis actus
determinatae virtutis. (IIa-IIae q. 85 a. 3 arg. 1)
1 — Men beweert, dat het opdragen van een offer geen daad van een afzonderlijke deugd
is. Want Augustinus zegt: « Een waar offer is ieder werk, dat gedaan wordt om ons
in heilige gemeenschap met God te verenigen. » Nu is ieder goed werk niet de bijzondere
daad van een bepaalde deugd. Dus is het opdragen van een offer niet de bijzondere
daad van een bepaalde deugd.
Praeterea, maceratio corporis quae fit per ieiunium, pertinet ad abstinentiam; quae
autem fit per continentiam, pertinet ad castitatem; quae autem est in martyrio, pertinet
ad fortitudinem. Quae omnia videntur comprehendi sub sacrificii oblatione, secundum
illud Rom. XII, exhibeatis corpora vestra hostiam viventem. Dicit etiam apostolus,
ad Heb. ult., beneficentiae et communionis nolite oblivisci, talibus enim hostiis
promeretur Deus, beneficentia autem et communio pertinent ad caritatem, misericordiam
et liberalitatem. Ergo sacrificii oblatio non est specialis actus determinatae virtutis. (IIa-IIae q. 85 a. 3 arg. 2)
2 — Lichaamskwelling door vasten behoort tot de onthouding; die door zich te onthouden
(nl. van zinnelijk genot), tot de zuiverheid; die in het martelaarschap ligt, tot
de sterkte. Dat alles schijnt te vallen onder het opdragen van offers naar de Brief
aan de Romeinen (12. 1) : « Geeft uwe lichamen als een levend offer. » Ook zegt de
Apostel in de Brief aan de Hebreeën (13, 16) : « Vergeet de weldadigheid en de onderlinge
bijstand niet; want aan dergelijke offers heeft God welbehagen; » maar weldadigheid
en onderlinge bijstand vallen onder de naastenliefde, barmhartigheid en vrijgevigheid.
Dus is het opdragen van een offer geen bijzondere daad van een bepaalde deugd.
Praeterea, sacrificium videtur quod Deo exhibetur. Sed multa sunt quae Deo exhibentur,
sicut devotio, oratio, decimae, primitiae, oblationes et holocausta. Ergo sacrificium
non videtur esse aliquis specialis actus determinatae virtutis. (IIa-IIae q. 85 a. 3 arg. 3)
3 — Een offer schijnt datgene te zijn wat aan God wordt gegeven. Nu worden vele dingen
aan God gegeven, zoals toewijding, gebed, tienden, eerstelingen, wijgeschenken en
slachtoffers. Daarom schijnt het offer geen bijzondere daad van een bepaalde deugd
te zijn.
Sed contra est quod in lege specialia praecepta de sacrificiis dantur, ut patet in
principio Levitici. (IIa-IIae q. 85 a. 3 s. c.)
Maar daartegenover staat, dat er in de Wet bijzondere geboden over de offers worden
gegeven, zoals wij vinden in het begin van het Boek Leviticus.
Respondeo dicendum quod, sicut supra habitum est, quando actus unius virtutis ordinatur
ad finem alterius virtutis, participat quodammodo speciem eius, sicut cum quis furatur
ut fornicetur, ipsum furtum accipit quodammodo fornicationis deformitatem, ita quod
si etiam alias non esset peccatum, ex hoc iam peccatum esset quod ad fornicationem
ordinatur. Sic igitur sacrificium est quidam specialis actus laudem habens ex hoc
quod in divinam reverentiam fit. Propter quod ad determinatam virtutem pertinet, scilicet
ad religionem. Contingit autem etiam ea quae secundum alias virtutes fiunt, in divinam
reverentiam ordinari, puta cum aliquis eleemosynam facit de rebus propriis propter
Deum, vel cum aliquis proprium corpus alicui afflictioni subiicit propter divinam
reverentiam. Et secundum hoc etiam actus aliarum virtutum sacrificia dici possunt.
Sunt tamen quidam actus qui non habent ex alio laudem nisi quia fiunt propter reverentiam
divinam. Et isti actus proprie sacrificia dicuntur, et pertinent ad virtutem religionis. (IIa-IIae q. 85 a. 3 co.)
Zoals vroeger is gezegd (I. II. 18e Kw. 6 en 7e Art.), krijgt de daad van een deugd,
als zij op het doel van een andere wordt gericht, in zekeren zin de aard daarvan,
zoals wanneer iemand steelt om ontucht te plegen, de diefstal in zekeren zin de verdorvenheid
der ontucht krijgt, zodat deze, als hij om andere reden geen zonde was, al hierom
zonde zou zijn, dat hij op ontucht was gericht. Zo is ook het offer een bijzondere
daad, die hierom lofwaardig is, dat zij dient om God te eren. Daarom valt zij onder
een bepaalde deugd, nl. de godsdienstigheid. Soms gebeurt het echter, dat wat krachtens
andere deugden geschiedt, het eren van God als doel krijgt, zoals wanneer iemand uit
eigen bezittingen aalmoezen geeft om God, of zijn eigen lichaam aan kwelling blootstelt
om God te eren. En onder dit opzicht kunnen ook daden van andere deugden offers worden
genoemd. Maar er zijn daden, die om geen andere reden lofwaardig zijn dan dat zij
geschieden om God te eren. En die daden worden in eigenlijke zin offers genoemd en
zij behoren tot de deugd van godsdienstigheid.
Ad primum ergo dicendum quod hoc ipsum quod Deo quadam spirituali societate volumus
inhaerere, ad divinam reverentiam pertinet. Et ideo cuiuscumque virtutis actus rationem
sacrificii accipit ex hoc quod agitur ut sancta societate Deo inhaereamus. (IIa-IIae q. 85 a. 3 ad 1)
1 — Het feit zelf, dat wij door een geestelijke gemeenschap met God verenigd willen zijn,
valt onder het eren van God. En daarom krijgt de daad van iedere deugd de aard van
een offer, omdat zij hierom wordt gesteld, dat wij ons in een heilige gemeenschap
met God verenigen.
Ad secundum dicendum quod triplex est hominis bonum. Primum quidem est bonum animae,
quod Deo offertur interiori quodam sacrificio per devotionem et orationem et alios
huiusmodi interiores actus. Et hoc est principale sacrificium. Secundum est bonum
corporis, quod Deo quodammodo offertur per martyrium, et abstinentiam seu continentiam.
Tertium est bonum exteriorum rerum, de quo sacrificium offertur Deo, directe quidem,
quando immediate res nostras Deo offerimus; mediate autem, quando eas communicamus
proximis propter Deum. (IIa-IIae q. 85 a. 3 ad 2)
2 — Drie soorten dingen zijn goed voor de mens. Ten eerste het goed van de ziel, en dat
wordt God aangeboden door een innerlijk offer: door toewijding en gebed en andere
dergelijke innerlijke daden. En dat is het voornaamste offer. — Op de tweede plaats
komt het lichamelijke goed, dat God in zekeren zin wordt aangeboden door het martelaarschap
en vasten of onthouding. — Ten derde het goede van buiten ons staande dingen; en hieruit
dragen wij onmiddellijk een offer op, als wij onze bezittingen onmiddellijk aan God
offeren; maar middellijk, als wij ze om God aan onze naasten meedelen.
Ad tertium dicendum quod sacrificia proprie dicuntur quando circa res Deo oblatas
aliquid fit, sicut quod animalia occidebantur, quod panis frangitur et comeditur et
benedicitur. Et hoc ipsum nomen sonat, nam sacrificium dicitur ex hoc quod homo facit
aliquid sacrum. Oblatio autem directe dicitur cum Deo aliquid offertur, etiam si nihil
circa ipsum fiat, sicut dicuntur offerri denarii vel panes in altari, circa quos nihil
fit. Unde omne sacrificium est oblatio, sed non convertitur. Primitiae autem oblationes
sunt, quia Deo offerebantur, ut legitur Deut. XXVI, non autem sunt sacrificia, quia
nihil sacrum circa eas fiebat. Decimae autem, proprie loquendo, non sunt neque sacrificia
neque oblationes, quia non immediate Deo, sed ministris divini cultus exhibentur. (IIa-IIae q. 85 a. 3 ad 3)
3 — Men spreekt in eigenlijke zin van offers, als er iets gebeurt met de dingen, die God
worden aangeboden, b. v. als de dieren worden gedood en verbrand, en het brood wordt
gebroken en gegeten en gezegend. En dat geeft de naam zelf aan, want men spreekt hierom
van sacrificium, dat de mens iets heilig (sacer) maakt. Iets wordt onmiddellijk geschenk
genoemd, als iets aan God wordt gegeven, ook al gebeurt er niets mee, zoals men spreekt
van het aanbieden van tienlingen en broden op het altaar, waar niets mee gebeurt.
Daarom is ieder offer een geschenk, maar men kan het niet omkeren. — Eerstelingen
zijn geschenken, omdat zij aan God werden aangeboden, zoals wij in het Boek Deuteronomium
(26e H.) lezen, maar het zijn geen offers, omdat er niets heiligs mee gebeurt. — Tienden
echter zijn in eigenlijke zin noch offers noch geschenken, omdat zij niet onmiddellijk
aan God, maar aan de bedienaars van de goddelijke eredienst worden gegeven.
Articulus 4. Zijn allen verplicht offers op de dragen?
Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non omnes teneantur ad sacrificia offerenda.
Dicit enim apostolus, Rom. III, quaecumque lex loquitur, his qui sunt in lege loquitur.
Sed lex de sacrificiis non fuit omnibus data, sed soli populo Hebraeorum. Ergo non
omnes ad sacrificia tenebantur. (IIa-IIae q. 85 a. 4 arg. 1)
1 — Men beweert, dat niet allen verplicht zijn offers op te dragen. Want de Apostel zegt
in de Brief aan de Romeinen (3, 19) : « Alles, wat de Wet zegt, werd gezegd voor die
onder de Wet zijn. » Nu was de wet over de offers niet aan allen gegeven, maar alleen
aan het volk van de Hebreeën. Dus zijn niet allen verplicht om offers te brengen.
Praeterea, sacrificia Deo offeruntur ad aliquid significandum. Sed non est omnium
huiusmodi significationes intelligere. Ergo non omnes tenentur ad sacrificia offerenda. (IIa-IIae q. 85 a. 4 arg. 2)
2 — Offers worden aan God opgedragen om iets te beduiden. Deze betekenis kunnen allen
echter niet begrijpen. Dus zijn niet allen verplicht om offers op te dragen.
Praeterea, ex hoc sacerdotes dicuntur quod Deo sacrificium offerunt. Sed non omnes
sunt sacerdotes. Ergo non omnes tenentur ad sacrificia offerenda. (IIa-IIae q. 85 a. 4 arg. 3)
3 — Priesters (sacerdotes) worden hierom zo genoemd, dat zij God offers opdragen. Maar
niet allen zijn priesters. Dus is niet iedereen verplicht om offers op te dragen.
Sed contra est quod sacrificium offerre est de lege naturae, ut supra habitum est.
Ad ea autem quae sunt legis naturae omnes tenentur. Ergo omnes tenentur ad sacrificium
Deo offerendum. (IIa-IIae q. 85 a. 4 s. c.)
Maar daartegenover staat, dat het opdragen van offers onder de natuurwet valt, zoals
vroeger is gezegd (1e Art.). Nu zijn allen verplicht tot wat onder de natuurwet valt.
Dus zijn allen verplicht God te offeren.
Respondeo dicendum quod duplex est sacrificium, sicut dictum est. Quorum primum et
principale est sacrificium interius, ad quod omnes tenentur, omnes enim tenentur Deo
devotam mentem offerre. Aliud autem est sacrificium exterius. Quod in duo dividitur.
Nam quoddam est quod ex hoc solum laudem habet quod Deo aliquid exterius offertur
in protestationem divinae subiectionis. Et ad hoc aliter tenentur illi qui sunt sub
lege nova vel veteri, aliter illi qui non sunt sub lege. Nam illi qui sunt sub lege,
tenentur ad determinata sacrificia offerenda secundum legis praecepta. Illi vero qui
non erant sub lege, tenebantur ad aliqua exterius facienda in honorem divinum, secundum
condecentiam ad eos inter quos habitabant, non autem determinate ad haec vel ad illa.
Aliud vero est exterius sacrificium quando actus exteriores aliarum virtutum in divinam
reverentiam assumuntur. Quorum quidam cadunt sub praecepto, ad quos omnes tenentur,
quidam vero sunt supererogationis, ad quos non omnes tenentur. (IIa-IIae q. 85 a. 4 co.)
Zoals werd gezegd (2e Art.), bestaat er een tweevoudig offer. Het eerste en voornaamste
van die twee is het inwendige, waartoe allen verplicht zijn; omdat iedereen aan God
een toegewijde geest moet opdragen. — Een ander offer echter is het uiterlijke; en
dat wordt in twee soorten verdeeld. Want er is er een, dat alleen lofwaardig is, omdat
iets aan God wordt aangeboden als een erkenning van de onderworpenheid aan God. Hiertoe
zijn zij, die onder de Oude of Nieuwe Wet leven, op een andere manier verplicht dan
zij, die niet onder de Wet zijn. Want zij, die onder de Wet leven, moeten bepaalde
offers brengen volgens de voorschriften van de Wet. Zij echter, die niet onder de
Wet leefden, waren verplicht om iets uitwendigs te doen om God te eren, naargelang
het paste bij degenen, waaronder zij leefden, maar niet bepaald dit of dat. — Er is
echter nog een ander uiterlijk offer, als de uiterlijke daden van andere deugden gebruikt
worden om God eer te bewijzen. Sommigen hiervan vallen onder een gebod, en dan zijn
allen ertoe gehouden; maar anderen gaan boven de verplichting uit, en daartoe zijn
niet allen verplicht.
Ad primum ergo dicendum quod ad illa determinata sacrificia quae in lege erant praecepta,
non omnes tenebantur, tenebantur tamen ad aliqua sacrificia interiora vel exteriora,
ut dictum est. (IIa-IIae q. 85 a. 4 ad 1)
1 — Niet allen waren verplicht tot de bepaalde offers, die in de Wet waren voorgeschreven;
maar zoals in de leerstelling is gezegd, waren zij verplicht tot enige innerlijke
of uiterlijke offers.
Ad secundum dicendum quod quamvis non omnes sciant explicite virtutem sacrificiorum,
sciunt tamen implicite, sicut et habent fidem implicitam, ut supra habitum est. (IIa-IIae q. 85 a. 4 ad 2)
2 — Al kennen niet allen de kracht van het offer uitdrukkelijk, zij kennen die toch opgesloten
in iets anders, zoals zij ook het geloof in iets anders opgesloten kunnen hebben,
zoals vroeger (2e Kw. 6e Art.) is gezegd.
Ad tertium dicendum quod sacerdotes offerunt sacrificia quae sunt specialiter ordinata
ad cultum divinum, non solum pro se, sed etiam pro aliis. Quaedam vero sunt alia sacrificia
quae quilibet potest pro se Deo offerre, ut ex supradictis patet. (IIa-IIae q. 85 a. 4 ad 3)
3 — De priesters dragen de offers, die speciaal bestemd zijn om God te eren, niet alleen
voor zichzelf, maar ook voor anderen op. Maar er zijn andere offers, die iedereen
aan God kan brengen, zoals uit het in de leerstelling gezegde blijkt.