Tertia Pars. Quaestio 20.
Over Christus’ onderworpenheid aan de Vader .

Prooemium

Deinde considerandum est de his quae conveniunt Christo per comparationem ad patrem. Quorum quaedam dicuntur de ipso secundum habitudinem ipsius ad patrem, puta quod est ei subiectus; quod ipsum oravit; quod ei in sacerdotio ministravit. Quaedam vero dicuntur, vel dici possunt, secundum habitudinem patris ad ipsum, puta, si pater eum adoptasset; et quod eum praedestinavit. Primo igitur considerandum est de subiectione Christi ad patrem; secundo, de eius oratione; tertio, de ipsius sacerdotio; quarto, de adoptione, an ei conveniat; quinto, de eius praedestinatione. Circa primum quaeruntur duo. Primo, utrum Christus sit subiectus patri. Secundo, utrum sit subiectus sibi ipsi. (IIIa q. 20 pr.)

Vervolgens moeten wij datgene bespreken, wat aan Christus toekomt krachtens de verhouding tussen Hem en de Vader. Sommige van deze dingen worden van Hem gezegd om een verhouding van Hem tot de Vader, bijvoorbeeld dat Hij aan Hem onderworpen is, dat Hij tot Hem bad en dat Hij Hem in het priesterschap diende. Maar andere dingen worden of kunnen van Hem worden gezegd krachtens een verhouding van de Vader tot Hem, bijvoorbeeld als de Vader Hem had aangenomen als kind of omdat Hij Hem voorbestemd heeft. Ten eerste moeten wij dus spreken over Christus’ onderworpenheid aan de Vader, ten tweede over Zijn gebed, ten derde over Zijn priesterschap, ten vierde over de aanneming als kind, of Hem dat toekomt, ten vijfde over Zijn voorbestemming. Over het eerste punt stellen wij ons twee vragen: 1. Was Christus aan de Vader onderworpen? 2. Was Hij onderworpen aan Zichzelf?

Articulus 1.
Moet men zeggen, dat Christus aan de Vader onderworpen is?

Ad primum sic proceditur. Videtur quod non sit dicendum Christum esse subiectum patri. Omne enim quod subiicitur Deo patri, est creatura, quia, ut dicitur in libro de Ecclesiast. Dogmat., in Trinitate nihil est serviens neque subiectum. Sed non est simpliciter dicendum quod Christus sit creatura, ut supra dictum est. Ergo etiam non est simpliciter dicendum quod Christus sit Deo patri subiectus. (IIIa q. 20 a. 1 arg. 1)

1 — Men beweert, dat er niet gesproken moet worden over Christus’ onderworpenheid aan de Vader. — 1. Want alles wat aan God de Vader onderworpen wordt genoemd is een schepsel, want zoals in het boek *Over de Leerstukken der Kerk* wordt gezegd, « is er in de Drievuldigheid niets, dat dient of onderworpen is ». Nu mag men niet zonder meer zeggen, dat Christus een schepsel is, zoals boven werd aangetoond (16e Kw., 8e Art.). Dus moet men ook niet zonder meer zeggen, dat Hij aan God de Vader onderworpen is.

Praeterea, ex hoc dicitur aliquid Deo subiectum, quod est eius dominio serviens. Sed humanae naturae in Christo non potest attribui servitus, dicit enim Damascenus, in III libro, sciendum quod neque servam ipsam, humanam scilicet naturam Christi, dicere possumus. Servitutis enim et dominationis nomen non naturae sunt cognitiones, sed eorum quae ad aliquid, quemadmodum paternitatis et filiationis. Ergo Christus secundum humanam naturam non est subiectus Deo patri. (IIIa q. 20 a. 1 arg. 2)

2 — Men noemt iets hierom aan God onderworpen, dat het Zijn heerschappij dient. Nu kan men het dienen niet aan Christus’ menselijke natuur toeschrijven, want Damascenus zegt in het 3e boek (Over het Ware Geloof, 21e H.): « Men moet weten, dat wij haar, namelijk de menselijke natuur van Christus geen slavin kunnen noemen. Want de namen slavernij en heerschappij doen ons geen naturen kennen, maar verhoudingen als vaderschap en zoonschap ». Dus is Christus naar de menselijke natuur niet aan God de Vader onderworpen.

Praeterea, I Cor. XV dicitur, cum autem subiecta fuerint illi omnia, tunc ipse filius subiectus erit illi qui sibi subiecit omnia. Sed, sicut dicitur Heb. II, nunc necdum videmus ei subiecta omnia. Ergo nondum ipse est subiectus patri, qui ei subiecit omnia. (IIIa q. 20 a. 1 arg. 3)

3 — In de Eersten Korinthiërsbrief (15, 28) wordt gezegd: « Zodra dus alles aan Hem onderworpen zal zijn, zal ook de Zoon zichzelf onderwerpen aan Hem die alles aan Hem onderwierp ». Maar zoals in de Hebreeënbrief (2, 8) staat, « zien wij nog niet, dat alles aan Hem onderworpen is ». Dus is Hij nog niet aan de Vader, die alles Hem onderworpen heeft gemaakt, onderworpen.

Sed contra est quod dicitur Ioan. XIV, pater maior me est. Et Augustinus dicit, in I de Trin., non immerito Scriptura utrumque dicit, aequalem patri filium; et patrem maiorem filio. Illud enim propter formam Dei, hoc autem propter formam servi, sine ulla confusione intelligitur. Sed minor est subiectus maiori. Ergo Christus, secundum formam servi, est patri subiectus. (IIIa q. 20 a. 1 s. c.)

Maar daartegenover staat, dat bij Joannes (14, 28) wordt gezegd: « De Vader is groter dan Ik ». En Augustinus zegt in het 1e boek Over de Drievuldigheid (7e H.): « Terecht zegt de Schrift beide dingen: dat de Zoon aan de Vader gelijk en dat de Vader groter dan de Zoon is. Want het eerste kan men krachtens de gestalte van God, het tweede krachtens die van een slaaf zonder beiden te verwarren begrijpen ». Nu is de mindere aan de meerdere onderworpen. Dus is Christus krachtens de gestalte van een slaaf aan de Vader onderworpen.

Respondeo dicendum quod cuilibet habenti aliquam naturam conveniunt ea quae sunt propria illius naturae. Natura autem humana ex sui conditione habet triplicem subiectionem ad Deum. Unam quidem secundum gradum bonitatis, prout scilicet natura divina est ipsa essentia bonitatis, ut patet per Dionysium, I cap. de Div. Nom.; natura autem creata habet quandam participationem divinae bonitatis, quasi radiis illius bonitatis subiecta. Secundo, humana natura subiicitur Deo quantum ad Dei potestatem, prout scilicet humana natura, sicut et quaelibet creatura, subiacet operationi divinae dispositionis. Tertio modo, specialiter humana natura Deo subiicitur per proprium suum actum, inquantum scilicet propria voluntate obedit mandatis eius. Et hanc triplicem subiectionem ad patrem Christus de seipso confitetur. Primam quidem, Matth. XIX, quid me interrogas de bono? Unus est bonus Deus. Ubi Hieronymus dicit quod, quia eum magistrum vocaverat bonum, et non Deum vel Dei filium confessus erat, dixit quamvis sanctum hominem in comparatione Dei non esse bonum. Per quod dedit intelligere quod ipse, secundum humanam naturam, non pertingebat ad gradum bonitatis divinae. Et quia in his quae non mole magna sunt, idem est esse maius quod melius, ut Augustinus dicit, in VI de Trin.; ex hac ratione pater dicitur maior Christo secundum humanam naturam. Secunda autem subiectio Christo attribuitur, inquantum omnia quae circa humanitatem Christi acta sunt, divina dispositione gesta creduntur. Unde dicit Dionysius, IV cap. Cael. Hier., quod Christus subiicitur Dei patris ordinationibus. Et haec est subiectio servitutis, secundum quod omnis creatura Deo servit, eius ordinationi subiecta, secundum illud Sap. XVI, creatura tibi factori deserviens. Et secundum hoc etiam filius Dei, Philipp. II, dicitur formam servi accipiens. Tertiam etiam subiectionem attribuit sibi ipsi, Ioan. VIII, dicens, quae placita sunt ei, facio semper. Et haec est subiectio obedientiae. Unde dicitur Philipp. II quod factus est obediens patri usque ad mortem. (IIIa q. 20 a. 1 co.)

Aan iedere die een bepaalde natuur bezit, komt datgene toe, wat aan die natuur eigen is. Nu heeft de menselijke natuur krachtens haar aard een drievoudige onderworpenheid aan God. En wel een krachtens haar graad van goedheid, want de goddelijke natuur is het wezen zelf der goedheid, gelijk Dionysius in het 1° hoofdstuk Over de Namen van God bewijst, maar de menselijke natuur deelt enigszins in de goddelijke goedheid als onderging zij de uitstraling ervan. — Ten tweede wordt de menselijke natuur wat Gods macht betreft aan Hem onderworpen genoemd, in zover zij als ieder schepsel zich moet schikken in de uitwerking van Gods bepalingen. Ten derde is zij nog bijzonder aan God onderworpen door haar eigenlijke daden, in zover zij met haar eigen wil gehoorzaamt aan Zijn geboden. Nu beleed Christus van Zichzelf, dat Hij op die drie manieren aan de Vader onderworpen was. De eerste bij Mattheus (19, 17): « Wat vraagt gij Mij naar het goede? Een is er goed, God ». Hierbij zegt Hieronymus, « dat Hij, omdat (de jongeling) Hem goede meester en niet God of Gods Zoon had genoemd, zeide, dat toch met God vergeleken een heilig mens niet goed was ». Hiermee gaf Hij te begrijpen, dat Hij naar de menselijke natuur niet tot de graad der goddelijke goedheid reikte. En omdat « bij dingen, die niet door hun massa groot zijn, grooter hetzelfde als beter is », zoals Augustinus in het 6e boek Over de Drievuldigheid (8e H.) zegt, volgt hieruit dat de Vader groter dan Christus naar de menselijke natuur wordt genoemd. De tweede soort onderwerping wordt aan Christus toegeschreven, in zover wij geloven, dat alles wat met Christus' mensheid gebeurde, door goddelijke beschikking zo geschiedde. Daarom zegt Dionysius in het 4e hoofdstuk Over de Hemelreien, dat Christus « aan de bepalingen van de Vader onderworpen was ». En dat is de onderworpenheid van het dienen, krachtens welke men zegt, dat « ieder schepsel God dient », in zover het aan Zijn bevelen onderworpen is volgens het boek der Wijsheid (16, 22): « Het schepsel dient U, zijn maker ». En zo ook wordt in de Philippensebrief (2, 8) van Gods Zoon gezegd, « dat Hij de gestalte van een slaaf aannam ». Ook de derde soort onderworpenheid schrijft Hij aan Zichzelf toe, als Hij bij Johannes (8, 29) zegt: « Wat Hem behaagt, doe Ik altijd ». Dat is de onderworpenheid van het gehoorzamen, en daarom wordt in de Philippensebrief (2, 8) gezegd, dat « Hij tot de dood toe aan de Vader gehoorzaam is geworden ».

Ad primum ergo dicendum quod, sicut non est simpliciter intelligendum quod Christus sit creatura, sed solum secundum humanam naturam, sive apponatur ei determinatio sive non, ut supra dictum est; ita etiam non est simpliciter intelligendum quod Christus sit subiectus patri, sed solum secundum humanam naturam, etiam si haec determinatio non apponatur. Quam tamen convenientius est apponere, ad evitandum errorem Arii, qui posuit filium minorem patre. (IIIa q. 20 a. 1 ad 1)

1 — Men mag niet zonder meer, maar alleen naar de menselijke natuur zeggen, dat Christus een schepsel is, of men er nu al dan niet een nadere bepaling bijvoegt, zoals boven is gezegd (16° Kw., 8° Art.). En zo mag men ook niet menen dat Christus zonder meer aan de Vader onderworpen is, maar alleen naar de menselijke natuur, ook als men er deze beperking niet aan toevoegt. En het is beter deze erbij te voegen om de dwaling van Arius, die de Zoon lager stelde dan de Vader, te vermijden.

Ad secundum dicendum quod relatio servitutis et dominii fundatur super actione et passione, inquantum scilicet servi est moveri a domino secundum imperium. Agere autem non attribuitur naturae sicut agenti, sed personae, actus enim suppositorum sunt et singularium, secundum philosophum. Attribuitur tamen actio naturae sicut ei secundum quam persona vel hypostasis agit. Et ideo, quamvis non proprie dicatur quod natura sit domina vel serva, potest tamen proprie dici quod aliqua hypostasis vel persona sit domina vel serva secundum hanc vel illam naturam. Et secundum hoc, nihil prohibet Christum dicere patri subiectum, vel servum, secundum humanam naturam. (IIIa q. 20 a. 1 ad 2)

2 — De verhouding van heersen en dienen berust op handelen en iets ondergaan, in zover het namelijk een slaaf toekomt door het gebod van de heer bewogen te worden. Maar nu wordt handelen niet aan de natuur, maar aan de persoon toegeschreven als aan wie werkt, want de handelingen zijn volgens de Filosoof (Metaphysica, 1° B., 1° H., n. 6) « van de dragers en de eenlingen ». Maar een handeling wordt aan de natuur toegeschreven als aan datgene, waardoor de hypostase of persoon handelt. Al zegt men daarom niet in eigenlijke zin, dat de natuur heer of slaaf is, dan kan men toch in eigenlijke zin wel zeggen, dat een hypostase of persoon volgens deze of die natuur heer is of slaaf. En zo is er niets tegen Christus naar de menselijke natuur de Vader onderworpen of slaaf te noemen.

Ad tertium dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in I de Trin., tunc Christus tradet regnum Deo et patri, quando iustos, in quibus nunc regnat per fidem, perducturus est ad speciem, ut scilicet videant ipsam essentiam communem patri et filio. Et tunc totaliter erit patri subiectus non solum in se, sed etiam in membris suis, per plenam participationem divinae bonitatis. Tunc etiam omnia erunt plene ei subiecta per finalem impletionem suae voluntatis de eis. Licet etiam modo sint omnia ei subiecta quantum ad potestatem, secundum illud Matth. ult., data est mihi omnis potestas in caelo et in terra, et cetera. (IIIa q. 20 a. 1 ad 3)

3 — Zoals Augustinus in het 1e boek Over de Drievuldigheid (8e H.) zegt, « zal Christus dan de heerschappij aan God de Vader overgeven, als Hij de rechtvaardigen waarin Hij nu door het geloof heerst tot het aanschouwen zal brengen », dat zij namelijk het gemeenschappelijke wezen van de Vader en de Zoon zullen zien. En dan zal Hij niet alleen in Zichzelf, maar ook in Zijn ledematen door het delen in de goddelijke goedheid volledig aan de Vader onderworpen zijn. Dan zal ook alles volledig aan Hem onderworpen zijn door het eindelijk vervullen van Zijn wil omtrent hen. Nu is echter alles aan Hem onderworpen wat de macht erover betreft, volgens Matthaeus (Laatste H., 18): « Mij is alle macht gegeven in de hemel en op aarde ».

Articulus 2.
Is Christus aan Zichzelf onderworpen?

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod Christus non sit sibi ipsi subiectus. Dicit enim Cyrillus, in epistola synodica, quam scilicet synodus Ephesina recepit, neque, inquit, ipse Christus sibi servus est neque dominus. Fatuum enim est, magis autem et impium, ita dicere vel sapere. Et hoc etiam asseruit Damascenus, in III libro, dicens, unum enim ens Christus non potest servus esse sui ipsius et dominus. Sed intantum dicitur servus patris Christus, inquantum est ei subiectus. Ergo Christus non est subiectus sibi ipsi. (IIIa q. 20 a. 2 arg. 1)

1 — Men beweert, dat Christus niet aan Zichzelf onderworpen is. — 1. Want Cyrillus zegt in de Synodale Brief, nl. die door de Kerkvergadering van Ephese is aanvaard: « Ook is Christus Zichzelf geen slaaf of heer. Het is redeloos en zelfs goddeloos dat te zeggen of te denken ». Dat beweert ook Damascenus in het 3e boek (Over het Ware Geloof, 21e H.): « Christus, die één zijnde is, kan Zichzelf geen slaaf of heer zijn ». Maar Christus wordt dienaar van de Vader genoemd in zover Hij Hem onderworpen is. Dus is Hij niet aan Zichzelf onderworpen.

Praeterea, servus refertur ad dominum. Sed relatio non est alicuius ad seipsum, unde et Hilarius dicit, in libro de Trin., quod nihil est sibi simile aut aequale. Ergo Christus non potest dici servus sui ipsius. Et per consequens, nec sibi esse subiectus. (IIIa q. 20 a. 2 arg. 2)

2 — Een dienaar staat in een verhouding tot de heer. Nu bestaat er geen verhouding van iets tot zichzelf, zodat Hilarius in het boek Over de Drievuldigheid (7e B., n. 15) zegt, dat « niets even groot is als zichzelf of zich gelijk ». Dus kan Christus geen dienaar van zichzelf worden genoemd. En is dus niet aan zichzelf onderworpen.

Praeterea, sicut anima rationalis et caro unus est homo, ita Deus et homo unus est Christus, ut Athanasius dicit. Sed homo non dicitur subiectus sibi ipsi, vel servus sui ipsius, aut maior seipso, propter hoc quod corpus eius subiectum est animae. Ergo neque Christus dicitur subiectus sibi ipsi propter hoc quod eius humanitas subiecta est divinitati ipsius. (IIIa q. 20 a. 2 arg. 3)

3 — « Zoals de redelijke ziel en het vlees een lichaam zijn, zo zijn God en mens samen een Christus », zoals Athanasius zegt (in het Symbolum). Nu wordt een mens niet aan zichzelf onderworpen of dienaar van zichzelf genoemd of groter dan zichzelf, omdat zijn lichaam aan de ziel onderworpen is. Dus moet Christus ook niet aan Zichzelf onderworpen worden genoemd, omdat Zijn mensheid aan Zijn godheid onderworpen is.

Sed contra est quod Augustinus dicit, in I de Trin., veritas ostendit, secundum istum modum, quo scilicet pater maior est Christo secundum humanam naturam, etiam seipso minorem filium. (IIIa q. 20 a. 2 s. c. 1)

Maar daartegenover staat, dat Augustinus in het 1e boek Over de Drievuldigheid (7e H.) zegt, dat « de Waarheid aantoont, dat de Zoon op dezelfde manier, (waarop namelijk de Vader groter dan Christus is naar de menselijke natuur), ook minder is dan Zichzelf ». 2. Zoals hij op dezelfde plaats redeneert, is de gestalte van een slaaf zo door Gods Zoon aangenomen, dat Hij de gestalte van God niet verloor. Nu is de Vader naar de gestalte Gods, die Vader en Zoon gemeenschappelijk bezitten, groter dan de Zoon naar de menselijke natuur. Dus is ook de Zoon groter dan Zichzelf naar de menselijke natuur. 3. Naar de menselijke natuur is Christus dienaar van God de Vader naar Joannes (20,17) : « Ik stijg op naar Uw en Mijn Vader, naar Uw en Mijn God ». Maar wie slaaf is van de Vader is ook dienaar van de Zoon; want anders zou niet alles wat van de Vader is ook van de Zoon zijn. En dus is Christus dienaar van Zichzelf en aan Zichzelf onderworpen.

Praeterea, sicut ipse argumentatur ibidem, sic accepta est a filio Dei forma servi ut non amitteretur forma Dei. Sed secundum formam Dei quae est communis patri et filio, pater est filio maior secundum humanam naturam. Ergo etiam filius maior est seipso secundum humanam naturam. (IIIa q. 20 a. 2 s. c. 2)

Praeterea, Christus, secundum humanam naturam, est servus Dei patris secundum illud Ioan. XX, ascendo ad patrem meum et patrem vestrum, Deum meum et Deum vestrum. Sed quicumque est servus patris, est servus filii, alioquin non omnia quae sunt patris essent filii. Ergo Christus est servus sui ipsius, et sibi subditus. (IIIa q. 20 a. 2 s. c. 3)

Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, esse dominum et servum attribuitur personae vel hypostasi secundum aliquam naturam. Cum ergo Christus dicitur esse dominus vel servus sui ipsius, vel quod verbum Dei est dominus hominis Christi, hoc potest intelligi dupliciter. Uno modo, ut intelligatur hoc esse dictum ratione alterius hypostasis vel personae, quasi alia sit persona verbi Dei dominantis, et alia hominis servientis, quod pertinet ad haeresim Nestorii. Unde in condemnatione Nestorii dicitur in synodo Ephesina, si quis dicit Deum vel dominum esse Christi ex Deo patre verbum, et non eundem magis confitetur simul Deum et hominem, utpote verbo carne facto, secundum Scripturas, anathema sit. Et hoc modo negatur a Cyrillo et Damasceno. Et sub eodem sensu negandum est Christum esse minorem seipso, vel esse sibi ipsi subiectum. Alio modo potest intelligi secundum diversitatem naturarum in una persona vel hypostasi. Et sic dicere possumus, secundum unam earum, in qua cum patre convenit, simul eum cum patre praeesse et dominari, secundum vero alteram naturam, in qua nobiscum convenit, ipsum subesse et servire. Et secundum hunc modum dicit Augustinus filium esse seipso minorem. Sciendum tamen quod, cum hoc nomen Christus sit nomen personae, sicut et hoc nomen filius, illa per se et absolute possunt dici de Christo quae conveniunt ei ratione suae personae, quae est aeterna, et maxime huiusmodi relationes, quae magis proprie videntur ad personam vel hypostasim pertinere. Sed ea quae conveniunt sibi secundum humanam naturam, sunt ei potius attribuenda cum determinatione. Ut videlicet dicamus Christum simpliciter esse maximum, et dominum, et praesidentem, quod autem sit subiectus, vel servus, vel minor, est ei attribuendum cum determinatione, scilicet, secundum humanam naturam. (IIIa q. 20 a. 2 co.)

Zoals werd gezegd (Vorig Art. Antw. op de 2e B.) wordt aan een persoon of hypostase naar een bepaalde natuur toegeschreven heer of slaaf te zijn. Wordt dus van Christus gezegd, dat Hij heer of dienaar van Zichzelf is, of dat Gods Woord de Heer is van de mens Christus, dan kan men dat op twee manieren opvatten. Ten eerste zoo, dat het gezegd zou worden om een verschil in hypostase of persoon, alsof de persoon van Gods Woord dat heer is en die van de mens die dient een andere zou zijn; en dat behoort tot de ketterij van Nestorius. Daarom lezen wij in zijn veroordeling op de Kerkvergadering van Ephese: « Als iemand zegt, dat de God of Heer van Christus het uit God de Vader voortgekomen Woord is, en niet liever belijdt, dat Hij tegelijk God en mens is omdat Het Woord mens werd naar de Schriften, die zij gebannen ». Dat nu ontkenden Cyrillus en Damascenus en in deze zin moet men ontkennen, dat Christus minder dan Zichzelf of Zichzelf onderworpen is. Maar men kan het ook anders opvatten naar het verschil tusschen de naturen in een hypostase of persoon. En zo kunnen wij zeggen, dat Hij naar een ervan, die Hij samen met de Vader heeft, samen met de Vader heerscht en boven alles staat, en dat Hij naar de andere, die Hij met ons deelt, dient en onderworpen is. En zo zegt Augustinus, dat de Zoon lager dan Zichzelf is. Men moet echter weten, dat wij omdat de naam Christus zowel als die van Zoon de naam van een persoon is, alles wat Christus om Zijn persoon, die eeuwig is toekomt, krachtens hen zelf en onvoorwaardelijk van Hem kunnen zeggen; en vooral deze verhoudingen, die meer eigenlijk tot de persoon schijnen te behoren. Maar wat Hem krachtens de menselijke natuur toekomt, moeten wij Hem meer met een nadere bepaling toeschrijven. Zo zeggen wij dus zonder meer, dat Christus de Hoogste en de Heerscher en de Bestuurder is; maar dat Hij onderworpen of dienaar of lager staand is, moeten wij Hem met een nadere bepaling toeschrijven, nl. volgens de menselijke natuur.

Ad primum ergo dicendum quod Cyrillus et Damascenus negant Christum esse dominum sui ipsius, secundum quod per hoc importatur pluralitas suppositorum, quae requiritur ad hoc quod aliquis simpliciter sit dominus alicuius. (IIIa q. 20 a. 2 ad 1)

1 — I. Cyrillus en Damascenus ontkennen dat Christus Heer is van zichzelf, in zover dat een meervoudigheid van dragers zou insluiten, wat nodig is om iemand zonder beperking Heer van een ander te noemen.

Ad secundum dicendum quod simpliciter quidem oportet esse alium dominum et alium servum, potest tamen aliqua ratio dominii et servitutis servari prout idem est dominus sui ipsius secundum aliud et aliud. (IIIa q. 20 a. 2 ad 2)

2 — Zonder meer genomen moet er verschil zijn tussen de persoon van heer en dienaar, maar het begrip van dienen en heerschen kan enigszins bewaard blijven als dezelfde persoon om verschillende redenen heer van zichzelf is.

Ad tertium dicendum quod, propter diversas partes hominis, quarum una est superior et alia inferior, dicit etiam philosophus, in V Ethic., quod iustitia hominis est ad seipsum, inquantum irascibilis et concupiscibilis obediunt rationi. Secundum etiam hunc modum unus homo potest dici sibi subiectus et serviens, secundum diversas sui partes. (IIIa q. 20 a. 2 ad 3)

3 — Om verschillende delen van de mens, waarvan het ene hoger en het andere lager is, zegt de Filosoof zelfs in het 5e boek Over de Zedeleer (11e H., n. 9), dat « er rechtvaardigheid bestaat van de mens tegenover zichzelf », in zover het begerend en tegenstrevend vermogen aan het verstand gehoorzamen. Op deze manier kan een mens ook om verschil tussen zijn delen aan zichzelf onderworpen zijn als heer en dienaar. Uit het gezegde blijkt wat men op de andere bewijzen moet antwoorden. Want Augustinus zegt dat de Zoon naar de menselijke natuur en niet om een verschil in drager aan Zichzelf onderworpen en minder dan Zichzelf is.

Ad alia autem argumenta patet responsio ex dictis. Nam Augustinus asserit filium seipso minorem, vel sibi subiectum, secundum humanam naturam, non secundum diversitatem suppositorum. (IIIa q. 20 a. 2 ad 4)