Tertia Pars. Quaestio 16.
Over wat Christus naar Zijn Bestaan en Worden toekomt .

Prooemium

Deinde considerandum est de his quae consequuntur unionem. Et primo, quantum ad ea quae conveniunt Christo secundum se; secundo, de his quae conveniunt Christo per comparationem ad Deum patrem; tertio, de his quae conveniunt Christo quantum ad nos. Circa primum duplex consideratio occurrit, primo quidem, de his quae conveniunt Christo secundum esse et fieri; secundo, de his quae conveniunt Christo secundum rationem unitatis. Circa primum quaeruntur duodecim. Primo, utrum haec sit vera, Deus est homo. Secundo, utrum haec sit vera, homo est Deus. Tertio, utrum Christus possit dici homo dominicus. Quarto, utrum ea quae conveniunt filio hominis, possint praedicari de filio Dei, et e converso. Quinto, utrum ea quae conveniunt filio hominis, possint praedicari de divina natura; et de humana ea quae conveniunt filio Dei. Sexto, utrum haec sit vera, filius Dei factus est homo. Septimo, utrum haec sit vera, homo factus est Deus. Octavo, utrum haec sit vera, Christus est creatura. Nono, utrum haec sit vera, iste homo, demonstrato Christo, incoepit esse, vel, fuerit semper. Decimo, utrum haec sit vera, Christus, secundum quod homo, est creatura. Undecimo, utrum haec sit vera, Christus, secundum quod homo, est Deus. Duodecimo, utrum haec sit vera, Christus, secundum quod homo, est hypostasis vel persona. (IIIa q. 16 pr.)

Vervolgens moeten wij spreken over wat uit die Vereniging volgt. En dan vooreerst over wat Christus op Zichzelf beschouwd toekomt; en dan over wat Hem krachtens Zijn verhouding tot God de Vader, ten derde over wat Hem krachtens Zijn verhouding tot ons eigen is. Wat het eerste punt betreft zijn er twee dingen te behandelen. Ten eerste wat Christus naar worden en bestaan toekomt; en dan wat Christus uiteraard door de eenheid (in persoon) bezit. Over het eerste stellen wij ons twaalf vragen : 1. Is deze stelling waar: God is mens? 2. Is deze stelling waar: een mens is God? 3. Kan men Christus noemen: de mens, die de Heer toebehoort? (1) 4. Kan wat de mensenzoon toekomt, ook van de Zoon Gods worden gezegd en omgekeerd? 5. Kan wat de mensenzoon toekomt, ook van de goddelijke natuur worden gezegd, en wat Gods Zoon toekomt, van de menselijke? 6. Is deze stelling waar: Gods Zoon is mens geworden? 7. Is deze stelling waar: een mens is God geworden? 8. Is deze stelling waar: Christus is een schepsel? 9. Is deze stelling waar: deze mens, als dit op Christus slaat, begon te bestaan of heeft altijd bestaan? 10. Is deze stelling waar: Christus als mens is een schepsel? 11. Is deze stelling waar: Christus als mens is God? 12. Is deze stelling waar: Christus als mens is een hypostase of persoon?

Articulus 1.
Is deze stelling waar: God is mens?

Ad primum sic proceditur. Videtur quod haec sit falsa, Deus est homo. Omnis enim propositio affirmativa in materia aliqua remota est falsa. Sed haec propositio, Deus est homo, est in materia remota, quia formae significatae per subiectum et praedicatum sunt maxime distantes. Cum ergo praedicta propositio sit affirmativa, videtur quod sit falsa. (IIIa q. 16 a. 1 arg. 1)

1 — Men beweert, dat deze stelling: God is mens, onwaar is. Want iedere bevestigende bewering over begrippen, die ver van elkaar liggen, is onwaar. Nu gaat de stelling: God is mens, over ver van elkaar af liggende begrippen, omdat de door subject en predicaat aangegeven vormen zo ver mogelijk van elkaar af staan. Omdat deze stelling nu bevestigend is, schijnt zij onwaar te zijn.

Praeterea, magis conveniunt tres personae ad invicem quam humana natura et divina. Sed in mysterio Trinitatis una persona non praedicatur de alia, non enim dicimus quod pater est filius, vel e converso. Ergo videtur quod nec humana natura possit praedicari de Deo, ut dicatur quod Deus est homo. (IIIa q. 16 a. 1 arg. 2)

2 — De drie Personen komen meer met elkaar overeen dan de goddelijke en de menselijke natuur. Toch wordt in het geheim van de Drievuldigheid de ene Persoon niet van de andere gezegd; want wij zeggen niet, dat de Vader de Zoon is of omgekeerd. Dus schijnt de menselijke natuur ook niet van God gezegd te kunnen worden, zodat men zou kunnen beweren, dat God mens is.

Praeterea, Athanasius dicit quod, sicut anima et caro unus est homo, ita Deus et homo unus est Christus. Sed haec est falsa, anima est corpus. Ergo et haec est falsa, Deus est homo. (IIIa q. 16 a. 1 arg. 3)

3 — Athanasius zegt (in het Symbolum), dat « zoals ziel en lichaam één mens, zo ook God en mens één Christus zijn ». Nu is het niet waar, dat de ziel het lichaam is. Dus is ook de stelling: God is mens, onwaar.

Praeterea, sicut in prima parte habitum est, quod praedicatur de Deo non relative sed absolute, convenit toti Trinitati et singulis personis. Sed hoc nomen homo non est relativum, sed absolutum. Si ergo vere praedicatur de Deo, sequitur quod tota Trinitas et quaelibet persona sit homo. Quod patet esse falsum. (IIIa q. 16 a. 1 arg. 4)

4 — In het eerste deel (39° Kw., 4° Art.) is gezegd, dat wat van God niet als iets, wat een verhouding, maar wat een absolute grootheid uitdrukt, wordt gezegd, aan de gehele Drievuldigheid en aan iedere Persoon afzonderlijk toekomt. Nu drukt de term mens niet iets relatiefs, maar iets absoluuts uit. Werd het dus in waarheid van God gezegd, dan zou de gehele Drievuldigheid en iedere Persoon mens zijn, maar dat is klaarblijkelijk onwaar.

Sed contra est quod dicitur Philipp. II, qui, cum in forma Dei esset, exinanivit semetipsum, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus et habitu inventus ut homo. Et sic ille qui est in forma Dei, est homo. Sed ille qui est in forma Dei, est Deus. Ergo Deus est homo. (IIIa q. 16 a. 1 s. c.)

Maar daartegenover staat, dat in de Philippensenbrief (2, 6 en 7) wordt gezegd: « Al bezat Hij Gods gestalte, toch heeft Hij er Zich van ontdaan door de gestalte van een slaaf aan te nemen, gelijk te worden aan de mensen en uiterlijk als een mens te worden bevonden ». En zo is Hij, die de gestalte van God bezat, toch een mens. Wie nu Gods gestalte bezit, is God. Dus is God mens.

Respondeo dicendum quod ista propositio, Deus est homo, ab omnibus Christianis conceditur, non tamen ab omnibus secundum eandem rationem. Quidam enim hanc propositionem concedunt non secundum propriam acceptionem horum terminorum. Nam Manichaei verbum Dei dicunt esse hominem, non quidem verum, sed similitudinarium, inquantum dicunt filium Dei corpus phantasticum assumpsisse, ut sic dicatur Deus esse homo sicut cuprum figuratum dicitur homo, quia habet similitudinem hominis. Similiter etiam illi qui posuerunt quod in Christo anima et corpus non fuerunt unita, non posuerunt quod Deus sit verus homo, sed quod dicatur homo figurative, ratione partium. Sed utraque harum opinionum supra improbata est. Alii vero e converso ponunt veritatem ex parte hominis, sed negant veritatem ex parte Dei. Dicunt enim Christum, qui est Deus homo, esse Deum, non naturaliter, sed participative, scilicet per gratiam, sicut et omnes sancti viri dicuntur dii, excellentius tamen Christus prae aliis, propter gratiam abundantiorem. Et secundum hoc, cum dicitur, Deus est homo, ly Deus non supponit verum et naturalem Deum. Et haec est haeresis Photini, quae supra improbata est. Alii vero concedunt hanc propositionem cum veritate utriusque termini, ponentes Christum et verum Deum esse et verum hominem, sed tamen veritatem praedicationis non salvant. Dicunt enim quod homo praedicatur de Deo per quandam coniunctionem, vel dignitatis, vel auctoritatis, vel etiam affectionis aut inhabitationis. Et sic posuit Nestorius Deum esse hominem, ut per hoc nihil aliud significetur quam quod Deus est homini coniunctus tali coniunctione quod homo inhabitetur a Deo, et uniatur ei secundum affectum, et secundum participationem auctoritatis et honoris divini. Et in similem errorem incidunt qui ponunt duas hypostases vel duo supposita in Christo. Quia non est possibile intelligi quod duorum quae sunt secundum suppositum vel hypostasim distincta, unum proprie praedicetur de alio, sed solum secundum quandam figurativam locutionem, inquantum in aliquo coniunguntur; puta si dicamus Petrum esse Ioannem, quia habent aliquam coniunctionem ad invicem. Et hae etiam opiniones supra reprobatae sunt. Unde, supponendo, secundum veritatem Catholicae fidei, quod vera natura divina unita est cum vera natura humana, non solum in persona, sed etiam in supposito vel hypostasi, dicimus esse veram hanc propositionem et propriam, Deus est homo, non solum propter veritatem terminorum, quia scilicet Christus est verus Deus et verus homo; sed etiam propter veritatem praedicationis. Nomen enim significans naturam communem in concreto potest supponere pro quolibet contentorum in natura communi, sicut hoc nomen homo potest supponere pro quolibet homine singulari. Et ita hoc nomen Deus, ex ipso modo suae significationis, potest supponere pro persona filii Dei, ut in prima parte habitum est. De quolibet autem supposito alicuius naturae potest vere et proprie praedicari nomen significans illam naturam in concreto, sicut de Socrate et Platone proprie et vere praedicatur homo. Quia ergo persona filii Dei, pro qua supponit hoc nomen Deus, est suppositum naturae humanae, vere et proprie hoc nomen homo potest praedicari de hoc nomine Deus, secundum quod supponit pro persona filii Dei. (IIIa q. 16 a. 1 co.)

Deze stelling: God is mens, wordt door alle christenen toegegeven, maar niet door allen in dezelfde opvatting. Want sommigen geven deze stelling niet toe, als de woorden hun eigen betekenis hebben. De Manichaeën immers zeggen, dat Gods Woord mens is, doch niet echt, maar alleen in schijn, omdat zij beweren, dat Gods Zoon een lichaam dat wij ons inbeelden aannam; zodat God mens wordt genoemd in dezelfde zin als een koperen afgietsel een mens wordt genoemd, omdat het een beeld van een mens is. — Evenmin geven zij, die ontkennen, dat in Christus ziel en lichaam verenigd waren, toe, dat God een echte mens is, maar dat Hij in beeldspraak, namelijk om wille van de delen, mens wordt genoemd. — Beide meningen echter zijn boven bestreden (2° Kw., 5° Art.; 5° Kw., 1° Art.). Anderen daarentegen erkennen de echtheid van de kant van de mens maar ontkennen de echtheid van Gods kant. Want zij zeggen, dat Christus de Godmens, niet van nature God is, maar alleen deel heeft aan de godheid, namelijk door de genade, zoals alle heilige mensen goden worden genoemd; Christus echter boven alle anderen om een rijkere genade. En als men in dezen zin zegt: God is mens, slaat de term God niet op een waren God, die het van nature is. Dat is de ketterij van Photinus, die boven is weerlegd (2° Kw., 10° en 11° Art.). Weer anderen geven deze stelling toe, als beide termen in waren zin worden genomen, omdat zij houden, dat Christus waarlijk God en waarlijk mens is; maar zij kunnen de bevestiging zelf niet in volle betekenis handhaven. Want zij zeggen, dat mens van God wordt gezegd om een band in waardigheid of macht ofwel van liefde en inwonen. En in dezen zin beweerde Nestorius, dat God mens was, zodat dit niets anders betekende dan dat God met de mens zo verenigd was, dat God in die mens woonde en deze met Hem in gevoelens en een deel in goddelijke macht en eer was verenigd. — En zij, die twee hypostasen of dragers in Christus aannemen, vallen in dezelfde dwaling. Want het is niet te begrijpen, dat van twee, die in hypostase of drager verschillen, het eene in eigenlijken zin van het andere zou worden gezegd; enkel in beeldspraak in zover zij in een punt verenigd zijn, is dit mogelijk, zoals wij kunnen zeggen, dat Petrus Johannes is, omdat zij een band van eenheid hebben. — Deze meningen zijn boven weerlegd (2° Kw., 3° en 6° Art.). Nemen wij dus volgens het ware katholieke geloof aan, dat de ware goddelijke natuur met de echte menselijke niet alleen in persoon, maar ook in drager of hypostase verenigd is, dan zeggen wij, dat deze stelling: God is mens, in eigenlijken zin waar is; niet alleen omdat de termen in waren zin genomen zijn, omdat Christus namelijk in waren zin God en mens is; maar ook, omdat de bevestiging in echten zin geschiedt. Want een term, die een aan meerderen eigen natuur in het concrete aanduidt, kan op iedereen slaan, die de gemeenschappelijke natuur bezit, zoals de term mens op iederen bijzonderen mens kan slaan. En zo kan de term God krachtens de manier, waarop zij iets aanduidt, op de persoon van Gods Zoon slaan, zoals in het eerste deel is gezegd (39° Kw., 4° Art.). Nu kan van iedereen drager van een natuur de term, die deze natuur concreet aangeeft, in waarheid en naar de eigen betekenis worden gezegd, zoals de term mens echt en eigenlijk aan Socrates en Plato wordt toegekend. Daar nu de persoon van Gods Zoon, waarop de term God doelt, de drager is van de menselijke natuur, kan de term mens in waarheid en in zijn eigenlijken zin van de term God worden gezegd, in zover deze slaat op de Persoon van Gods Zoon.

Ad primum ergo dicendum quod, quando formae diversae non possunt convenire in unum suppositum, tunc oportet quod propositio sit in materia remota cuius subiectum significat unam illarum formarum, et praedicatum aliam. Sed quando duae formae possunt convenire in unum suppositum, non est materia remota, sed naturalis vel contingens, sicut cum dico, album est musicum. Natura autem divina et humana, quamvis sint maxime distantes, tamen conveniunt per incarnationis mysterium in uno supposito, cui neutra illarum inest per accidens, sed secundum se. Et ideo haec propositio, Deus est homo, non est neque in materia remota neque in materia contingenti, sed in materia naturali. Et praedicatur homo de Deo, non per accidens, sed per se, sicut de sua hypostasi, non quidem ratione formae significatae per hoc nomen Deus; sed ratione suppositi, quod est hypostasis humanae naturae. (IIIa q. 16 a. 1 ad 1)

1 — Als verschillende vormen niet in dezelfde drager kunnen gevonden worden, moet een stelling, waarvan het subject de een en het predicaat de ander van deze vormen aangeeft, beschouwd worden als te gaan over begrippen, die ver van elkaar liggen. Kunnen echter twee vormen wel in dezelfde drager bestaan, dan zijn het geen begrippen, die buiten elkaar liggen, maar van nature of toevallig elkaar dekken, zoals wanneer ik zeg: een blanke is een musicus. Al liggen nu ook de goddelijke en de menselijke natuur zover mogelijk van elkaar af, toch komen zij door het geheim der menswording in dezelfde drager, in wie geen der beide naturen op bijkomstige manier, maar om zichzelf bestaat. Daarom gaat deze stelling: God is mens, niet over begrippen, die buiten elkaar liggen of toevallig elkaar dekken, maar over begrippen, die natuurlijk bij elkaar horen. En de term mens wordt van God niet als iets bijkomstigs, maar om zichzelf gezegd, omdat hij gezegd wordt van zijn hypostase; wel niet krachtens de vorm, die door de term God wordt aangeduid, maar krachtens de drager ervan, die ook de hypostase van de menselijke natuur is.

Ad secundum dicendum quod tres personae divinae conveniunt in natura, distinguuntur tamen in supposito, et ideo non praedicantur de invicem. In mysterio autem incarnationis naturae quidem, quia distinctae sunt, de invicem non praedicantur secundum quod significantur in abstracto, non enim natura divina est humana, sed quia conveniunt in supposito, praedicantur de invicem in concreto. (IIIa q. 16 a. 1 ad 2)

2 — De Drie Personen komen in natuur overeen, maar verschillen in drager, en zo worden Zij niet van elkaar gezegd. Maar in het geheim der menswording worden de naturen, die van elkaar verschillen, wel niet van elkaar gezegd, als men hen abstract aanduidt, omdat de goddelijke natuur de menselijke niet is; maar omdat zij dezelfde drager hebben, worden zij wel concreet van elkaar gezegd.

Ad tertium dicendum quod anima et caro significantur ut in abstracto, sicut divinitas et humanitas. In concreto vero dicuntur animatum et carneum, sive corporeum, sicut ex alia parte Deus et homo. Unde utrobique abstractum non praedicatur de abstracto, sed solum concretum de concreto. (IIIa q. 16 a. 1 ad 3)

3 — Ziel en lichaam worden in abstracto aangeduid, zoals godheid en mensheid. Wil men ze concreet aangeven, dan spreekt men van het bezielde en het vleselijke of lichamelijke, zoals in het andere geval van God en mens. In beide gevallen wordt dus het abstracte niet van het abstracte gezegd, maar alleen het concrete van het concrete.

Ad quartum dicendum quod hoc nomen homo praedicatur de Deo ratione unionis in persona, quae quidem unio relationem importat. Et ideo non sequitur regulam eorum nominum quae absolute praedicantur de Deo ab aeterno. (IIIa q. 16 a. 1 ad 4)

4 — De term mens wordt van God gezegd om de vereniging in persoon, en deze vereniging brengt een verhouding mee. Daarom valt zij niet onder de regel, welke geldt voor de termen, die als iets absoluuts van eeuwigheid van God worden gezegd.

Articulus 2.
Is deze stelling waar: een mens is God?

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod haec sit falsa, homo est Deus. Deus enim est nomen incommunicabile. Sed Sap. XIV reprehenduntur idololatrae de hoc quod istud nomen Deus, quod est incommunicabile, lignis et lapidibus imposuerunt. Ergo pari ratione, videtur esse inconveniens quod hoc nomen Deus praedicetur de homine. (IIIa q. 16 a. 2 arg. 1)

1 — Men beweert, dat deze stelling: een mens is God, onwaar is. Want « God » is een naam, die niet toegekend kan worden aan anderen. Nu worden de afgodendienaars in het boek der Wijsheid (14, 21) hierom veroordeeld, dat « zij die naam God, die aan niets anders toegekend kan worden, gaven aan hout en stenen ». Om dezelfde reden schijnt het dus niet te passen die naam God aan een mens te geven.

Praeterea, quidquid praedicatur de praedicato, praedicatur de subiecto. Sed haec est vera, Deus est pater, vel, Deus est Trinitas. Si ergo haec sit vera, homo est Deus; videtur etiam quod haec sit vera, homo est pater, vel, homo est Trinitas. Quas quidem patet esse falsas. Ergo et primam. (IIIa q. 16 a. 2 arg. 2)

2 — Wat van het predicaat wordt gezegd, wordt ook van het subject gezegd. Nu is deze stelling waar: God is Vader, of: God is de Drievuldigheid. Is dus de stelling: een mens is God, waar, dan zouden ook de stellingen: een mens is God de Vader of een mens is de Drievuldigheid, waar zijn; en dat zijn klaarblijkelijk onwaarheden. Dus is ook de eerste stelling een onwaarheid.

Praeterea, in Psalmo dicitur, non erit in te Deus recens. Sed homo est quiddam recens, non enim Christus semper fuit homo. Ergo haec est falsa, homo est Deus. (IIIa q. 16 a. 2 arg. 3)

3 — In de psalmen (Ps. 80, 10) wordt gezegd: « Geen nieuwe God zal er onder u zijn ». Nu is deze mens iets nieuws, omdat Christus niet altijd mens was. Dus is de stelling: een mens is God, onwaar.

Sed contra est quod dicitur Rom. IX, ex quibus est Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula. Sed Christus secundum carnem est homo. Ergo haec est vera, homo est Deus. (IIIa q. 16 a. 2 s. c.)

Maar daartegenover staat, dat in de Romeinenbrief (9, 5) wordt gezegd: « Van hen stamt Christus naar het vlees af, Hij die God is, boven alles gezegend in eeuwigheid ». Nu is Christus naar het vlees mens. Dus is de stelling: Een mens is God, waar.

Respondeo dicendum quod, supposita veritate utriusque naturae, divinae scilicet et humanae, et unione in persona et hypostasi, haec est vera et propria, homo est Deus, sicut et ista, Deus est homo. Hoc enim nomen homo potest supponere pro qualibet hypostasi humanae naturae, et ita potest supponere pro persona filii, quam dicimus esse hypostasim humanae naturae. Manifestum est autem quod de persona filii Dei vere et proprie praedicatur hoc nomen Deus, ut in prima parte habitum est. Unde relinquitur quod haec sit vera et propria, homo est Deus. (IIIa q. 16 a. 2 co.)

Nemen wij de echtheid van beide naturen, nl. de goddelijke en de menselijke, en de vereniging in persoon en hypostase aan, dan is de stelling: een mens is God, in eigenlijken zin even waar als die andere: God is mens. Want deze term mens kan slaan op iedere hypostase van de menselijke natuur, en dus ook op de Persoon van de Zoon, die wij hypostase der menselijke natuur noemen. Nu is het duidelijk, dat de naam God in waarheid en in eigenlijken zin van de persoon van Gods Zoon wordt gezegd, zoals in het eerste deel (39° Kw., 4° Art.) bewezen is. Dus volgt, dat de stelling: Een mens is God, in eigenlijken zin waar is.

Ad primum ergo dicendum quod idololatrae attribuebant nomen deitatis lapidibus et lignis secundum quod in sua natura considerantur, quia putabant in illis aliquid numinis esse. Nos autem non attribuimus nomen deitatis homini secundum humanam naturam, sed secundum suppositum aeternum, quod est etiam per unionem suppositum humanae naturae, ut dictum est. (IIIa q. 16 a. 2 ad 1)

1 — Afgodendienaars gaven de naam van godheid aan stenen en hout, beschouwd naar hun eigen natuur, omdat zij meenden, dat er iets goddelijks in hen was. Maar wij kennen de naam der godheid niet aan een mens krachtens de menselijke natuur toe, maar krachtens de eeuwige drager, Die om de vereniging ook drager is van de menselijke natuur, zoals wij zeiden (in de Leerstelling).

Ad secundum dicendum quod hoc nomen pater praedicatur de hoc nomine Deus secundum quod hoc nomen Deus supponit pro persona patris. Sic autem non praedicatur de persona filii, quia persona filii non est persona patris. Et per consequens non oportet quod hoc nomen pater praedicetur de hoc nomine homo, de quo praedicatur hoc nomen Deus, inquantum scilicet homo supponit pro persona filii. (IIIa q. 16 a. 2 ad 2)

2 — De naam van Vader wordt van de term God gezegd, in zover die term God slaat op de persoon van de Vader. Maar zij wordt niet op gelijke wijze van de persoon van de Zoon gezegd, omdat de persoon van de Zoon niet die van de Vader is. Daarom is het niet nodig, dat de naam van Vader toegekend wordt aan de term mens, waarvan de term God wordt gezegd, in zover mens nl. slaat op de persoon van de Zoon.

Ad tertium dicendum quod, licet humana natura in Christo sit quiddam recens, tamen suppositum humanae naturae non est recens, sed aeternum. Et quia hoc nomen Deus non praedicatur de homine ratione humanae naturae, sed ratione suppositi, non sequitur quod ponamus Deum recentem. Sequeretur autem si poneremus quod homo supponit suppositum creatum, secundum quod oportet dicere eos qui in Christo ponunt duo supposita. (IIIa q. 16 a. 2 ad 3)

3 — Al is de menselijke natuur in Christus iets, wat een begin heeft gehad, toch heeft de drager van de menselijke natuur nog geen begin gehad, maar is eeuwig. En daar de naam van God niet van die mens om de menselijke natuur wordt gezegd, maar om de drager, volgt er niet uit, dat wij een God aannemen, die een begin heeft gehad. — Dit zou volgen, als wij aannamen, dat mens sloeg op een geschapen drager; en dat moeten zij wel doen, die in Christus twee dragers aannemen.

Articulus 3.
Kan men Christus noemen: den mens die de Heer toebehoort?

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod Christus possit dici homo dominicus. Dicit enim Augustinus, in libro octogintatrium quaest., monendum est ut illa bona expectentur quae fuerunt in illo homine dominico. Loquitur autem de Christo. Ergo videtur quod Christus sit homo dominicus. (IIIa q. 16 a. 3 arg. 1)

1 — Men beweert, dat men Christus de mens, die de Heer toebehoort kan noemen. Want Augustinus zegt in het boek Over de 83 Vraagstukken (36e Vr.): « Denkt er aan, dat wij al het goed moeten verwachten, dat er in die de Heer toebehorende mens was ». Nu spreekt hij daar over Christus, en zo schijnt Christus dus de de Heer toebehorende mens te zijn.

Praeterea, sicut dominium convenit Christo ratione divinae naturae, ita etiam humanitas pertinet ad humanam naturam. Sed Deus dicitur humanatus, ut patet per Damascenum, in III libro, ubi dicit quod humanatio eam quae ad hominem copulationem demonstrat. Ergo pari ratione, potest demonstrative dici quod homo ille sit dominicus. (IIIa q. 16 a. 3 arg. 2)

2 — Zoals de heerschappij Christus krachtens de goddelijke natuur toekomt, behoort de menselijkheid tot de menselijke natuur. Nu noemt men God mensgeworden, zoals uit het 3e boek van Damascenus (Over het Ware Geloof, 11e H.) blijkt, waar hij zegt, dat « de zg. humanatio de band met het mens aangeeft ». Om dezelfde reden kan men deze aanduiding geven, dat deze mens « dominicus », dwz. de Heer toebehorend is.

Praeterea, sicut dominicus denominative dicitur a domino, ita divinus dicitur denominative a Deo. Sed Dionysius Christum nominat divinissimum Iesum. Ergo, pari ratione, potest dici quod Christus sit homo dominicus. (IIIa q. 16 a. 3 arg. 3)

3 — Zoals Dominicus of de Heer toebehorend van Heer is afgeleid, is de term goddelijk van God afgeleid. Nu noemt Dionysius Christus “ allergoddelijkste Jesus ”. Dus kan men met evenveel recht zeggen, dat Christus Dominicus of de Heer toebehorend is.

Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro Retract., non video utrum recte dicatur homo dominicus Iesus Christus, cum sit utique dominus. (IIIa q. 16 a. 3 s. c.)

Maar daartegenover staat, dat Augustinus in het boek der Retractaties (1e B., 19e H.) zegt: « Het is mij niet duidelijk, dat men Jesus Christus met recht de de Heer toebehorende mens kan noemen, omdat Hij nl. de Heer zelf is ».

Respondeo dicendum quod sicut, supra dictum est, cum dicitur homo Christus Iesus, designatur suppositum aeternum, quod est persona filii Dei, propter hoc quod unum suppositum est utriusque naturae. De persona autem filii Dei praedicatur Deus et dominus essentialiter. Et ideo non debet praedicari denominative; quia hoc derogat veritati unionis. Unde, cum dominicus dicatur denominative a domino, non potest vere et proprie dici quod homo ille sit dominicus, sed magis quod sit dominus. Si autem per hoc quod dicitur homo Christus Iesus, designaretur suppositum aliquod creatum, secundum illos qui ponunt in Christo duo supposita, posset dici homo ille dominicus, inquantum sumitur ad participationem honoris divini; sicut Nestoriani posuerunt. Et hoc etiam modo humana natura non dicitur essentialiter dea, sed deificata, non quidem per conversionem ipsius in divinam naturam, sed per coniunctionem ad divinam naturam in una hypostasi; ut patet per Damascenum, in III libro. (IIIa q. 16 a. 3 co.)

Zoals boven is gezegd (Vorig Art.), wordt, als men van de mens Jesus Christus spreekt, de eeuwige drager bedoeld, nl. de persoon van Gods Zoon, omdat er van beide naturen maar een drager is. Nu worden de termen God en Heer van de persoon van Gods Zoon naar het wezen gezegd; en moeten dus niet in afgeleide betekenis gezegd worden, omdat men dan aan de echtheid der vereniging te kort doet. En daar nu dominicus of de Heer toebehorend in afgeleide betekenis van Heer wordt gezegd, kan men niet in waren en eigenlijke zin zeggen, dat deze mens dominicus of de Heer toebehorend is, maar eerder, dat Hij de Heer is. Zou men echter bij het noemen van de mens Jesus Christus een geschapen drager aangeven volgens de mening van hen, die in Christus twee dragers aannemen, dan zou men die mens de Heer toebehorend kunnen noemen, in zover hij aangenomen zou zijn om te delen in de God gebrachte eer, zoals de Nestorianen beweren. Op dezelfde manier wordt de menselijke natuur ook niet wezenlijk goddelijk, maar vergoddelijkt genoemd, omdat zij niet in de goddelijke natuur is veranderd, maar daarmee in een hypostase verenigd is, als blijkt uit het 3e boek van Damascenus (Over het Ware Geloof, 11e en 17e H.).

Ad primum ergo dicendum quod Augustinus illa verba, et similia, retractat in libro Retractationum. Unde post praedicta verba libri Retractationum subdit, hoc ubicumque dixi, scilicet quod Christus Iesus sit homo dominicus, dixisse me nollem. Postea quippe vidi non esse dicendum, quamvis nonnulla ratione posset defendi, quia scilicet posset aliquis dicere quod dicitur homo dominicus ratione humanae naturae, quam significat hoc nomen homo, non autem ratione suppositi. (IIIa q. 16 a. 3 ad 1)

1 — Augustinus neemt deze en dergelijke uitdrukkingen terug in het boek der Retractaties. Daarom gaat hij na de geciteerde woorden verder: « Waar ik dat ook gezegd mag hebben, namelijk dat Jesus Christus de Heer toebehorende mens is, wilde ik, dat ik het niet had gezegd. Want later heb ik ingezien, dat men zo niet moet spreken, al is het enigszins te verdedigen », omdat men zou kunnen zeggen, dat Hij dominicus wordt genoemd om de menselijke natuur, die door de naam mens wordt aangenomen, maar niet om de drager.

Ad secundum dicendum quod illud unum suppositum quod est divinae et humanae naturae, primo quidem fuit divinae naturae, scilicet ab aeterno, postea autem ex tempore per incarnationem factum est suppositum humanae naturae. Et hac ratione dicitur humanatum, non quia assumpserit hominem; sed quia assumpsit humanam naturam. Non autem sic est e converso quod suppositum humanae naturae assumpserit divinam naturam. Unde non potest dici homo deificatus, vel dominicus. (IIIa q. 16 a. 3 ad 2)

2 — De ene drager van de goddelijke en menselijke natuur was dit van eeuwigheid eerst alleen van de goddelijke natuur, en daarna werd hij door de menswording in de tijd drager van de menselijke. En om deze reden wordt hij vermenselijkt genoemd, niet omdat hij een mens heeft aangenomen, maar omdat hij een menselijke natuur heeft aangenomen. Maar omgekeerd is het niet waar, dat de drager van de menselijke natuur de goddelijke heeft aangenomen. Daarom kan de mens niet vergoddelijkt of de Heer toebehorend worden genoemd.

Ad tertium dicendum quod hoc nomen divinum consuevit praedicari etiam de his de quibus praedicatur essentialiter hoc nomen Deus, dicimus enim quod divina essentia est Deus, ratione identitatis; et quod essentia est Dei sive divina, propter diversum modum significandi; et verbum divinum, cum tamen verbum sit Deus. Et similiter dicimus personam divinam, sicut et personam Platonis, propter diversum modum significandi. Sed dominicus non dicitur de his de quibus dominus praedicatur, non enim consuevit dici quod aliquis homo qui est dominus, sit dominicus. Sed illud quod qualitercumque est domini, dominicum dicitur, sicut dominica voluntas vel dominica manus, vel dominica possessio. Et ideo ipse homo Christus, qui est dominus, non potest dici dominicus, sed potest caro eius dici dominica caro, et passio eius potest dici dominica passio. (IIIa q. 16 a. 3 ad 3)

3 — De term goddelijk wordt gewoonlijk ook gezegd van datgene, waarvan de naam God naar het wezen wordt gezegd; want wij zeggen, dat het goddelijke wezen God is om de identiteit; en dat het het wezen van God of het goddelijke wezen is, omdat het dan op verschillende manieren wordt aangeduid; en wij spreken van het goddelijke Woord, al is het Woord ook God. En evenzo spreken wij van de goddelijke persoon zoals wij spreken van Plato's persoon om het verschil in de manier van aanduiden. Maar men zegt niet de Heer toebehorend van hen, van wie men zegt, dat zij de heer zijn; want het is geen gewoonte van iemand, die heer is, te zeggen, dat hij de heer toebehoort. Maar wat hoe dan ook een heer toebehoort, noemen wij « dominicus », zoals wij spreken van de wil of de hand of het bezit van de heer. Daarom ook kan de mens Christus, die de Heer is, niet de Heer toebehorend worden genoemd, maar zijn vlees kan het vlees van de Heer en Zijn lijden het lijden van de Heer worden genoemd.

Articulus 4.
Kan wat aan de menselijke natuur toekomt van God worden gezegd?

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod ea quae sunt humanae naturae, de Deo dici non possint. Impossibile est enim opposita de eodem praedicari. Sed ea quae sunt humanae naturae, sunt contraria his quae sunt propria Dei, Deus enim est increatus, immutabilis et aeternus; ad humanam autem naturam pertinet ut sit creata, temporalis et mutabilis. Non ergo ea quae sunt naturae humanae, possunt dici de Deo. (IIIa q. 16 a. 4 arg. 1)

1 — Men beweert, dat wat aan de menselijke natuur toekomt niet van God kan worden gezegd. Want tegenovergestelde dingen kunnen niet van een en dezelfde worden gezegd. Nu staat wat aan de menselijke natuur toekomt tegenover datgene, wat God eigen is, want God is ongeschapen, onveranderlijk en eeuwig, maar de menselijke natuur geschapen, tijdelijk en veranderlijk. Dus kan wat aan de menselijke natuur eigen is, niet van God worden gezegd.

Praeterea, attribuere Deo ea quae ad defectum pertinent, videtur derogare divino honori, et ad blasphemiam pertinere. Sed ea quae sunt humanae naturae, defectum quendam continent, sicut mori, pati, et alia huiusmodi. Ergo videtur quod nullo modo ea quae sunt humanae naturae, possint dici de Deo. (IIIa q. 16 a. 4 arg. 2)

2 — Men doet aan de God verschuldigde eer te kort, als men God iets onvolmaakts toeschrijft. Maar wat aan de menselijke natuur toekomt, sluit onvolmaaktheden in als sterven, lijden en dergelijken. Dus schijnt wat aan de menselijke natuur eigen is in geen enkel opzicht aan God toegeschreven te kunnen worden.

Praeterea, assumi convenit humanae naturae. Non autem hoc convenit Deo. Non ergo ea quae sunt humanae naturae, de Deo dici possunt. (IIIa q. 16 a. 4 arg. 3)

3 — Het komt aan de menselijke natuur toe aangenomen te worden. Dit echter komt aan God niet toe. Dus kan men van God niet zeggen wat aan de menselijke natuur eigen is.

Sed contra est quod Damascenus dicit, in III libro, quod Deus suscepit ea quae sunt carnis idiomata, idest proprietates, dum Deus passibilis nominatur, et Deus gloriae crucifixus est. (IIIa q. 16 a. 4 s. c.)

Daartegenover staat echter, wat Damascenus zegt in het 3e boek (Over het Ware Geloof, 4e H.), dat « God de idiomata, dwz. de eigenschappen van het vlees aannam, als men zegt, dat God kan lijden en dat de God van glorie gekruisigd is ».

Respondeo dicendum quod de hac quaestione diversitas fuit inter Nestorianos et Catholicos. Nestoriani enim voces quae dicuntur de Christo dividere volebant hoc modo, ut ea quae pertinent ad humanam naturam, non dicerentur de Deo; nec ea quae pertinent ad divinam naturam, dicerentur de homine. Unde Nestorius dixit, si quis Dei verbo passiones tentat tribuere, anathema sit. Si qua vero nomina sunt quae pertinere possunt ad utramque naturam, de talibus praedicabant ea quae sunt utriusque naturae, sicut hoc nomen Christus, vel dominus. Unde concedebant Christum esse natum de virgine, et fuisse ab aeterno, non tamen concedebant vel Deum natum de virgine, vel hominem ab aeterno fuisse. Catholici vero posuerunt huiusmodi quae dicuntur de Christo, sive secundum divinam naturam sive secundum humanam, dici posse tam de Deo quam de homine. Unde Cyrillus dixit, si quis duabus personis seu substantiis, idest hypostasibus, eas quae in evangelicis et apostolicis sunt conscriptionibus dividit voces, vel ea quae de Christo a sanctis dicuntur, vel ab ipso Christo de semetipso; et aliquas quidem ex his homini applicandas crediderit, aliquas soli verbo deputaverit, anathema sit. Et huius ratio est quia, cum sit eadem hypostasis utriusque naturae, eadem hypostasis supponitur nomine utriusque naturae. Sive ergo dicatur homo, sive Deus, supponitur hypostasis divinae et humanae naturae. Et ideo de homine dici possunt ea quae sunt divinae naturae, et de Deo possunt dici ea quae sunt humanae naturae. Sciendum tamen quod in propositione in qua aliquid de aliquo praedicatur, non solum attenditur quid sit illud de quo praedicatur praedicatum, sed etiam secundum quid de illo praedicetur. Quamvis igitur non distinguantur ea quae praedicantur de Christo, distinguuntur tamen quantum ad id secundum quod utrumque praedicatur. Nam ea quae sunt divinae naturae, praedicantur de Christo secundum divinam naturam, ea autem quae sunt humanae naturae, praedicantur de eo secundum humanam naturam. Unde Augustinus dicit, in I de Trin., distinguamus quod in Scripturis sonat secundum formam Dei et quod secundum formam servi. Et infra, quid propter quid, et quid secundum quid dicatur, prudens et diligens et pius lector intelligit. (IIIa q. 16 a. 4 co.)

Over dit vraagstuk verschilden Nestorianen en Katholieken van mening. De eersten namelijk wilden de uitdrukkingen die over Christus werden gebruikt, zo verdelen, dat wat aan de menselijke natuur toekomt, niet van God wordt gezegd, en wat aan de goddelijke natuur eigen is, niet van de mens. Daarom zei Nestorius: « Wie lijden aan Gods Woord wil toeschrijven, hij zij gebannen ». Zijn er echter uitdrukkingen, die van beide naturen kunnen worden gebruikt, dan kenden zij die aan beide naturen toe als de naam Christus of de term Heer. Daarom gaven zij toe, dat Christus uit de Maagd werd geboren en eeuwig was, maar zij gaven niet toe dat God uit de Maagd was geboren of een mens van eeuwigheid bestond. De Katholieken echter houden, dat wat van Christus wordt gezegd, hetzij naar de goddelijke, hetzij naar de menselijke natuur, zowel van God als van de mens kan worden gezegd. Daarom zegt Cyrillus: « Als iemand de in de Evangelie of Apostolische geschriften gebruikte termen over Christus tussen twee personen of substanties, (dwz. hypostasen) wil verdelen, of zij nu door de gewijde schrijvers van Christus of door Christus over Zichzelf worden gezegd, en meent, dat sommigen ervan op de mens, en anderen alleen op het Woord moeten worden toegepast, die zij gebannen ». De reden hiervan is, dat daar er van beide naturen maar een en dezelfde hypostase is, dezelfde hypostase wordt bedoeld als men van een van beide naturen spreekt. Zegt men dus God of mens, dan bedoelt men de hypostase van de goddelijke en de menselijke natuur. En daarom kan men van de mens zeggen, wat aan de goddelijke natuur eigen is en van God, wat aan de menselijke natuur toekomt. Men moet echter weten, dat in een bewering, waarin iets van iets anders wordt gezegd, niet alleen gelet wordt op datgene, waarvan het gezegd wordt, maar ook op datgene, waarom het ervan gezegd wordt. Al maken wij dus geen onderscheid in datgene wat van Christus wordt gezegd, toch zijn zij onderscheiden om de reden, waarom beide groepen uitdrukkingen van Hem gebruikt worden. Want wat aan de goddelijke natuur eigen is, wordt van Christus om de goddelijke natuur gezegd, maar wat aan de menselijke natuur toekomt, wordt om de menselijke natuur aan Hem toegekend. Daarom zegt Augustinus in het 1e boek Over de Drievuldigheid (11e H.): «Wij moeten onderscheid maken tussen wat wij in de H. Schrift om de gestalte van God en wat wij om de gestalte van de slaaf lezen», en verderop (13e H.): «Wat om de ene en wat om de andere reden wordt gezegd, zal de voorzichtige en ijverige en vrome lezer zelf begrijpen».

Ad primum ergo dicendum quod opposita praedicari de eodem secundum idem est impossibile, sed secundum diversa, nihil prohibet. Et hoc modo opposita praedicantur de Christo, non secundum idem, sed secundum diversas naturas. (IIIa q. 16 a. 4 ad 1)

1 — Tegengestelde dingen kunnen niet om dezelfde reden van een en hetzelfde ding worden gezegd, maar er is niets tegen dat het om verschillende redenen gebeurt. En zo worden tegengestelde dingen van Christus gezegd, niet om dezelfde reden, maar om de verschillende naturen.

Ad secundum dicendum quod, si ea quae ad defectum pertinent Deo attribuantur secundum divinam naturam, esset blasphemia, quasi pertinens ad diminutionem honoris ipsius, non autem pertinet ad Dei iniuriam si attribuantur ei secundum naturam assumptam. Unde in quodam sermone Ephesini Concilii dicitur, nihil putat Deus iniuriam quod est occasio salutis hominibus, nihil enim abiectorum quae elegit propter nos, iniuriam facit illi naturae quae non potest esse subiecta iniuriis, propria vero facit inferiora ut salvet naturam nostram. Quando ergo quae abiecta et vilia sunt Dei naturam non iniuriantur, sed salutem hominibus operantur, quomodo dicis ea quae causa nostrae salutis sunt, iniuriae occasionem Deo fuisse? (IIIa q. 16 a. 4 ad 2)

2 — Het zou godslasterlijk zijn aan God om de goddelijke natuur dingen die een gebrek insluiten toe te kennen, omdat dit aan Zijn eer zou te kort doen; maar het is geen beleediging van God, als deze dingen van Hem worden gezegd om de natuur, die Hij aannam. Daarom vinden wij in een redevoering op het Concilie van Ephese: « God acht datgene, wat aanleiding is tot het heil der mensen, geen beleediging; want niets van al dat vernederende, dat Hij om ons uitkoos, beleedigt de natuur, die niet onder beleedigingen kan lijden; maar al dat lagere maakt Hij Zich eigen om onze natuur te redden. Als dus het lage en vernederende Gods natuur niet beleedigt, maar het heil der mensen bewerkt, hoe beweert gij dan, dat wat oorzaak is van ons heil, voor God een reden tot beleediging is? »

Ad tertium dicendum quod assumi convenit humanae naturae non ratione suppositi, sed ratione sui ipsius. Et ideo non convenit Deo. (IIIa q. 16 a. 4 ad 3)

3 — Aangenomen te worden komt aan de menselijke natuur niet krachtens haar drager toe, maar om haar zelf. En daarom komt het aan God niet toe.

Articulus 5.
Kan wat aan de menselijke natuur eigen is, van de goddelijke natuur worden gezegd?

Ad quintum sic proceditur. Videtur quod ea quae sunt humanae naturae, possint dici de natura divina. Ea enim quae sunt humanae naturae, praedicantur de filio Dei, et de Deo. Sed Deus est sua natura. Ergo ea quae sunt naturae humanae, possunt praedicari de divina natura. (IIIa q. 16 a. 5 arg. 1)

1 — Men beweert, dat wat aan de menselijke natuur eigen is, van de goddelijke natuur kan worden gezegd. Want wat aan de menselijke natuur toekomt, wordt van Gods Zoon en van God gezegd. Nu is God Zijn natuur. Dus kan wat aan de menselijke natuur eigen is, van de goddelijke worden gezegd.

Praeterea, caro pertinet ad naturam humanam. Sed, sicut dicit Damascenus, in III libro, dicimus naturam verbi incarnatam esse, secundum beatos Athanasium et Cyrillum. Ergo videtur quod, pari ratione, ea quae sunt humanae naturae, possint dici de divina natura. (IIIa q. 16 a. 5 arg. 2)

2 — Het vlees behoort tot de menselijke natuur. Nu zegt Damascenus in het 3e boek (Over het Ware Geloof, 6e H.): « Wij zeggen, dat de natuur van het Woord volgens de zalige Athanasius en Cyrillus is vlees geworden ». Evengoed schijnt men dus wat aan de menselijke natuur toekomt, van de goddelijke te kunnen zeggen.

Praeterea, ea quae sunt divinae naturae, conveniunt humanae naturae in Christo, sicut cognoscere futura, et habere salutiferam virtutem. Ergo videtur quod, pari ratione ea, quae sunt humanae naturae, possint dici de divina natura. (IIIa q. 16 a. 5 arg. 3)

3 — Wat aan de goddelijke natuur toekomt, komt in Christus aan de menselijke toe, zoals het kennen van de toekomst en het hebben van de macht om zalig te maken. Dus schijnt dat wat aan de menselijke natuur eigen is om dezelfde reden van de goddelijke te kunnen worden gezegd.

Sed contra est quod Damascenus dicit, in III libro, deitatem quidem dicentes, non nominamus de ea quae humanitatis idiomata, idest proprietates, non enim dicimus deitatem passibilem vel creabilem. Deitas autem est divina natura. Ergo ea quae sunt humanae naturae, non possunt dici de divina natura. (IIIa q. 16 a. 5 s. c.)

Maar daartegenover staat, dat Damascenus zegt in het 3e boek (t. a. pl., 4e H.): « Als wij van de godheid spreken, zeggen wij van haar de idiomata of eigenschappen, die aan de mensheid toekomen niet, want wij zeggen niet, dat de godheid kan lijden of geschapen worden ». Nu is de godheid de goddelijke natuur. Wat dus aan de menselijke natuur eigen is, kan niet van de goddelijke worden gezegd.

Respondeo dicendum quod ea quae sunt proprie unius, non possunt vere de aliquo praedicari nisi de eo quod est idem illi, sicut risibile non convenit nisi ei quod est homo. In mysterio autem incarnationis non est eadem divina natura et humana, sed est eadem hypostasis utriusque naturae. Et ideo ea quae sunt unius naturae, non possunt de alia praedicari, secundum quod in abstracto significantur. Nomina vero concreta supponunt hypostasim naturae. Et ideo indifferenter praedicari possunt ea quae ad utramque naturam pertinent, de nominibus concretis sive, illud nomen de quo dicuntur det intelligere utramque naturam, sicut hoc nomen Christus in quo intelligitur et divinitas ungens et humanitas uncta; sive solum divinam naturam, sicut hoc nomen Deus, vel filius Dei; sive solum naturam humanam, sicut hoc nomen homo, vel Iesus. Unde Leo Papa dicit, in epistola ad Palaestinos, non interest ex qua Christus substantia nominetur, cum inseparabiliter manente unitate personae, idem sit et totus hominis filius propter carnem, et totus Dei filius propter unam cum patre divinitatem. (IIIa q. 16 a. 5 co.)

Wat aan een ding eigen is, kan in waarheid van niets anders gezegd worden, als van wat hetzelfde als dat ene ding is, zoals kunnen lachen alleen maar aan diegenen toekomt, die mensen zijn. Nu zijn bij het geheim der menswording de goddelijke en de menselijke natuur niet dezelfde, maar wel is de hypostase van beide naturen dezelfde. Daarom ook kan wat aan een natuur toekomt, niet van de andere worden gezegd, in zover zij in het abstracte wordt aangegeven. Maar concrete termen slaan op de hypostase der natuur. En daarom kan men zonder onderscheid wat aan beide naturen toekomt van concrete termen zeggen, of nu de term, waarvan zij gezegd wordt beide naturen aanduidt, zoals de term Christus, waarmee « en de godheid, die gezalfd wordt en de mensheid, die gezalfd is », aangeduid worden, ofwel alleen de goddelijke natuur, zoals de naam God of Gods Zoon, ofwel alleen de menselijke natuur, zoals de naam Jesus of mens. Daarom zegt Paus Leo in de Brief aan de Palestijnen (124° Br., 7° H.): « Het komt er niet op aan, krachtens welke substantie men Christus een naam geeft, omdat waar de persoon onscheidbaar een blijft, hij, die om het vlees geheel en al mensenzoon, en hij, die om dezelfde godheid als die van de Vader geheel en al Zoon Gods is, dezelfde zijn ».

Ad primum ergo dicendum quod in divinis realiter est idem persona cum natura, et ratione huius identitatis, divina natura praedicatur de filio Dei. Non tamen est idem modus significandi. Et ideo quaedam dicuntur de filio Dei quae non dicuntur de divina natura, sicut dicimus quod filius Dei est genitus, non tamen dicimus quod divina natura sit genita, ut in prima parte habitum est. Et similiter in mysterio incarnationis dicimus quod filius Dei est passus, non autem dicimus quod natura divina sit passa. (IIIa q. 16 a. 5 ad 1)

1 — Waar het God betreft, zijn persoon en natuur werkelijk hetzelfde en daarom kent men aan Gods Zoon de goddelijke natuur toe. Maar beide begrippen geven niet precies hetzelfde aan. En daarom zegt men sommige dingen van Gods Zoon, die men niet van de goddelijke natuur zegt, zoals wij zeggen, dat Gods Zoon is voortgebracht, terwijl wij dat niet van de goddelijke natuur zeggen, zoals in het eerste deel (39° Kw., 5° Art.) behandeld is. En evenzo zeggen wij bij het geheim der menswording, dat Gods Zoon geleden heeft, terwijl wij niet zeggen, dat de goddelijke natuur geleden heeft.

Ad secundum dicendum quod incarnatio magis importat unionem ad carnem quam carnis proprietatem. Utraque autem natura est in Christo unita alteri in persona, ratione cuius unionis et natura divina dicitur incarnata, et humana natura deificata, ut supra dictum est. (IIIa q. 16 a. 5 ad 2)

2 — De menswording drukt eerder een vereniging met het vlees dan een eigenschap van het vlees uit. Nu zijn in Christus beide naturen met de andere in de persoon verenigd, en om die vereniging noemen wij de goddelijke natuur mensgeworden en de menselijke natuur vergoddelijkt, zoals boven is gezegd (2e Kw., 1e Art., Antw. op de 3e B.).

Ad tertium dicendum quod ea quae sunt divinae naturae, dicuntur de humana natura, non secundum quod essentialiter competunt divinae naturae, sed secundum quod participative derivantur ad humanam naturam. Unde ea quae participari non possunt a natura humana, sicut esse increatum aut omnipotentem, nullo modo de humana natura dicuntur. Divina autem natura nihil participative recipit ab humana natura. Et ideo ea quae sunt humanae naturae, nullo modo possunt dici de divina. (IIIa q. 16 a. 5 ad 3)

3 — Wat aan de goddelijke natuur eigen is, wordt van de menselijke natuur gezegd, niet op de manier, waarop het aan de goddelijke natuur wezenlijk toekomt, maar zoals het door deelhebbing op de menselijke natuur wordt overgebracht. Datgene, waaraan de menselijke natuur dus geen deel kan hebben, zoals ongeschapen en almachtig zijn, wordt helemaal niet van de menselijke natuur gezegd. De goddelijke natuur echter ontvangt niets van de menselijke natuur door eraan deel te hebben, en daarom kan wat aan de menselijke natuur eigen is, in het geheel niet van de goddelijke worden gezegd.

Articulus 6.
Is deze stelling waar: God is mens geworden?

Ad sextum sic proceditur. Videtur quod haec sit falsa, Deus factus est homo. Cum enim homo significet substantiam, fieri hominem est fieri simpliciter. Sed haec est falsa, Deus factus est simpliciter. Ergo haec est falsa, Deus factus est homo. (IIIa q. 16 a. 6 arg. 1)

1 — Men beweert, dat de stelling: God is mens geworden, onwaar is. Want omdat mens een zelfstandigheid aangeeft, betekent mens worden, worden zonder beperking. Nu is de stelling: God is geworden zonder beperking, onwaar. Dus is de stelling: God is mens geworden, onwaar.

Praeterea, fieri hominem est mutari. Sed Deus non potest esse subiectum mutationis, secundum illud Malach. III, ego dominus, et non mutor. Ergo videtur quod haec sit falsa, Deus factus est homo. (IIIa q. 16 a. 6 arg. 2)

2 — mens worden is veranderd worden. Nu kan God geen onderwerp van verandering zijn volgens het woord van Malachias (3, 6): « Ik ben God en Ik verander niet ». Dus is de stelling: God is mens geworden, onwaar.

Praeterea, homo, secundum quod de Christo dicitur, supponit personam filii Dei. Sed haec est falsa, Deus factus est persona filii Dei. Ergo haec est falsa, Deus factus est homo. (IIIa q. 16 a. 6 arg. 3)

3 — Als « mens » van Christus wordt gezegd, slaat het op de persoon van Gods Zoon. Nu is deze stelling: God is de persoon van Gods Zoon geworden, onwaar. Dus is de stelling: God is mens geworden, onwaar.

Sed contra est quod dicitur Ioan. I, verbum caro factum est. Et sicut Athanasius dicit, in epistola ad Epictetum, quod dixit verbum caro factum est, simile est ac si diceretur, homo factus est. (IIIa q. 16 a. 6 s. c.)

Maar daartegenover staat, dat bij Johannes (1, 14) wordt gezegd: « Het Woord is vlees geworden ». En zoals Athanasius in de Brief aan Epictetus (n. 8) zegt, « is wat hij zegt: het Woord is vlees geworden, hetzelfde als wanneer hij zou zeggen: mens geworden ».

Respondeo dicendum quod unumquodque dicitur esse factum illud quod de novo incipit praedicari de ipso. Esse autem hominem vere praedicatur de Deo, sicut dictum est, ita tamen quod non convenit Deo esse hominem ab aeterno, sed ex tempore per assumptionem humanae naturae. Et ideo haec est vera, Deus factus est homo. Diversimode tamen intelligitur a diversis, sicut et haec, Deus est homo, ut supra dictum est. (IIIa q. 16 a. 6 co.)

Men zegt, dat iets datgene geworden is, wat men als iets nieuws ervan begint te zeggen. Nu zegt men zoals wij vermeldden (1e Art.) in waarheid van God, dat Hij mens is, maar niet zo, dat het van eeuwigheid aan God toekwam mens te zijn, maar in de tijd door het aannemen van de menselijke natuur. En dus is deze stelling: God is mens geworden, waar. Maar door verschillenden wordt zij verschillend opgevat, gelijk die andere: God is mens, zoals boven is gezegd (t. a. pl.).

Ad primum ergo dicendum quod fieri hominem est fieri simpliciter in omnibus his in quibus humana natura incipit esse in supposito de novo creato. Deus autem dicitur factus homo ex eo quod humana natura incoepit esse in supposito divinae naturae ab aeterno praeexistente. Et ideo Deum fieri hominem non est Deum fieri simpliciter. (IIIa q. 16 a. 6 ad 1)

1 — Mens worden is worden zonder beperking bij allen, waarin de menselijke natuur als iets nieuws begint te bestaan in een drager, die als iets nieuws wordt geschapen. Nu zegt men hierom, dat God mens geworden is, dat de menselijke natuur begon te bestaan in de drager van de goddelijke natuur, die te voren van eeuwigheid af bestond. Daarom is het mensworden van God niet hetzelfde als dat God wordt zonder beperking.

Ad secundum dicendum quod, sicut dictum est, fieri importat quod aliquid praedicetur de novo de altero. Unde quandocumque aliquid de novo praedicatur de altero cum mutatione eius de quo dicitur, tunc fieri est mutari. Et hoc convenit omnibus quae absolute dicuntur, non enim potest albedo aut magnitudo de novo advenire alicui nisi per hoc quod de novo mutatur ad albedinem vel magnitudinem. Ea vero quae relative dicuntur, possunt de novo praedicari de aliquo absque eius mutatione, sicut homo de novo fit dexter absque sua mutatione, per motum illius qui fit ei sinister. Unde in talibus non oportet omne quod dicitur fieri, esse mutatum, quia hoc potest accidere per mutationem alterius. Et per hunc modum Deo dicimus, domine, refugium factus es nobis. Esse autem hominem convenit Deo ratione unionis, quae est relatio quaedam. Et ideo esse hominem praedicatur de novo de Deo absque eius mutatione, per mutationem humanae naturae, quae assumitur in divinam personam. Et ideo, cum dicitur, Deus factus est homo, non intelligitur aliqua mutatio ex parte Dei, sed solum ex parte humanae naturae. (IIIa q. 16 a. 6 ad 2)

2 — Worden brengt zoals wij zeiden (in de Leerstelling) mee, dat iets als iets nieuws van iets anders wordt gezegd. Altijd dus, als iets als iets nieuws van iets anders wordt gezegd tegelijk met een verandering in datgene waarvan het gezegd wordt, betekent worden veranderen. En dat komt aan alles toe, wat absoluut wordt gezegd; want witheid of grootheid kunnen in niets als iets nieuws komen, zonder dat dit opnieuw veranderd wordt tot witheid of grootheid. Maar wat als een verhouding wordt gezegd, kan als iets nieuws aan iets anders worden toegekend zonder dat het verandert, zoals iemand zonder te veranderen rechts komt te staan, door een beweging van wie links van hem komt. Bij zulke dingen behoeft dus niet ieder worden een veranderen te zijn, omdat het kan geschieden door de verandering van iets anders. En zo zeggen wij tot God: « Heer, gij zijt onze toevlucht geworden » (Ps. 89, 1). — Nu komt het door de vereniging, die een verhouding is, aan God toe mens te zijn. Dus zegt men als iets nieuws van God, dat Hij mens is, zonder dat Hij verandert, door de verandering namelijk van de menselijke natuur, die Hij in Zijn persoon aanneemt. Zeggen wij nu dat God mens geworden is, dan bedoelen wij geen verandering in God, maar alleen van de kant der menselijke natuur.

Ad tertium dicendum quod homo supponit personam filii Dei, non nudam, sed prout subsistit in humana natura. Et quamvis haec sit falsa, Deus factus est persona filii, est tamen haec vera, Deus factus est homo, ex eo quod unitus est humanae naturae. (IIIa q. 16 a. 6 ad 3)

3 — « mens » slaat op de persoon van Gods Zoon, niet onbepaald, maar in zover Deze zelfstandig in de menselijke natuur bestaat. En al is de stelling: God werd de persoon van de Zoon, onwaar, toch is deze: God is mens geworden, waar, omdat Hij verenigd is met de menselijke natuur.

Articulus 7.
Is deze stelling: een mens is God geworden, waar?

Ad septimum sic proceditur. Videtur quod haec sit vera, homo factus est Deus. Dicitur enim Rom. I, quod ante promiserat per prophetas suos in Scripturis sanctis de filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem. Sed Christus secundum quod homo est ex semine David secundum carnem. Ergo homo factus est filius Dei. (IIIa q. 16 a. 7 arg. 1)

1 — Men beweert, dat de stelling: een mens is God geworden, waar is. Want in de Romeinenbrief (1, 2 en 3) wordt gezegd: « wat Hij tevoren door de Profeten in de Heilige Schriften beloofd had over Zijn Zoon, die Hem naar het vlees uit Davids zaad is geworden ». Nu is Christus als mens uit Davids zaad naar het vlees geworden. Dus is een mens Gods Zoon geworden.

Praeterea, Augustinus dicit, in I de Trin., talis erat illa susceptio quae Deum hominem faceret, et hominem Deum. Sed ratione illius susceptionis haec est vera, Deus factus est homo. Ergo similiter haec est vera, homo factus est Deus. (IIIa q. 16 a. 7 arg. 2)

2 — Augustinus zegt in het 1e boek Over de Drievuldigheid (13e H.): « Dit aannemen geschiedde op de manier, dat het God tot een mens en een mens tot God maakte ». En nu is juist om dit aannemen de stelling: God is mens geworden, waar. Dus is de andere stelling: een mens is God geworden, even waar.

Praeterea, Gregorius Nazianzenus dicit, in epistola ad Chelidonium, Deus quidem humanatus est, homo autem deificatus, vel quomodolibet aliter nominaverit. Sed Deus ea ratione dicitur humanatus, quia est homo factus. Ergo homo ea ratione dicitur deificatus, quia est factus Deus. Et ita haec est vera, homo factus est Deus. (IIIa q. 16 a. 7 arg. 3)

3 — Gregorius van Nazianze zegt in de Brief aan Celidonius (101e Br.): « God is vermenselijkt, en de mens vergoddelijkt of hoe men dat anders noemen wil ». Nu noemt men God hierom vermenselijkt, dat Hij mens geworden is. Dus noemt men de mens met hetzelfde recht vergoddelijkt, omdat hij God geworden is. En daarom is de stelling: een mens is God geworden, waar.

Praeterea, cum dicitur, Deus factus est homo, subiectum factionis vel unitionis non est Deus, sed humana natura, quam significat hoc nomen homo. Sed illud videtur esse subiectum factionis cui factio attribuitur. Ergo haec magis est vera, homo factus est Deus, quam ista, Deus factus est homo. (IIIa q. 16 a. 7 arg. 4)

4 — Als wij zeggen, dat God mens geworden is, dan is niet God, maar de menselijke natuur, die door de term mens aangegeven wordt, onderwerp van dit maken of verenigen. Nu schijnt echter datgene, waaraan het maken toegeschreven wordt, onderwerp van het maken te zijn. Dus is de stelling een mens is God geworden, meer waar dan de andere: God is mens geworden.

Sed contra est quod Damascenus dicit, in III libro, non hominem deificatum dicimus, sed Deum humanatum. Idem autem est fieri Deum quod deificari. Ergo haec est falsa, homo factus est Deus. (IIIa q. 16 a. 7 s. c.)

Maar daartegenover staat, dat Damascenus in het 3e boek zegt (Over het Ware Geloof, 2e H.): « Wij noemen de mens niet vergoddelijkt, maar wel God vermenselijkt ». Nu is God worden hetzelfde als vergoddelijkt worden. Dus is de stelling een mens is God geworden, onwaar.

Respondeo dicendum quod propositio ista, homo factus est Deus, tripliciter potest intelligi. Uno modo, ita quod hoc participium factus determinet absolute vel subiectum, vel praedicatum. Et in hoc sensu est falsa, quia neque homo ille de quo praedicatur est factus, neque Deus est factus, ut infra dicetur. Et sub eodem sensu haec est falsa, Deus factus est homo. Sed sub hoc sensu non quaeritur hic de istis propositionibus. Alio modo potest intelligi ut ly factus determinet compositionem, ut sit sensus, homo factus est Deus, idest, factum est ut homo sit Deus. Et sub hoc sensu utraque est vera, et, homo factus est Deus, et, Deus factus est homo. Sed hic non est proprius sensus harum locutionum, nisi forte intelligatur quod ly homo non habeat personalem suppositionem, sed simplicem. Licet enim hic homo non sit factus Deus, quia hoc suppositum, persona filii Dei, ab aeterno fuit Deus, tamen homo, communiter loquendo, non semper fuit Deus. Tertio modo, proprie intelligitur, secundum quod hoc participium factus ponit fieri circa hominem in respectu ad Deum sicut ad terminum factionis. Et in hoc sensu, supposito quod in Christo sit eadem persona et hypostasis et suppositum Dei et hominis, ut supra ostensum est, ista propositio falsa est. Quia cum dicitur, homo factus est Deus, ly homo habet personalem suppositionem, non enim esse Deum verificatur de homine ratione humanae naturae, sed ratione sui suppositi. Suppositum autem illud humanae naturae de quo verificatur esse Deum, est idem quod hypostasis seu persona filii Dei, quae semper fuit Deus. Unde non potest dici quod iste homo incoepit esse Deus, vel quod fiat Deus, aut quod factus sit Deus. Si vero esset alia persona vel hypostasis Dei et hominis, ita quod esse Deum praedicaretur de homine, et e converso per quandam coniunctionem suppositorum, vel dignitatis personalis, vel affectionis, vel inhabitationis, ut Nestoriani dixerunt, tunc pari ratione posset dici quod homo factus est Deus, idest coniunctus Deo, sicut et quod Deus factus est homo, idest coniunctus homini. (IIIa q. 16 a. 7 co.)

De stelling: een mens is God geworden, kan op drie manieren worden opgevat. Ten eerste zo, dat het deelwoord geworden het onderwerp of het gezegde een absolute bepaling geeft. En in die zin is de stelling onwaar. Want noch de mens, waarvan het gezegd wordt, noch God is geworden, zoals later zal worden gezegd (8° en 9° Art.). En in dezelfde betekenis genomen is de stelling: God is mens geworden, ook onwaar. Maar wij bespreken de stellingen hier niet in die betekenis. Ten tweede kan men haar zo opvatten, dat het worden de samenvoeging nader bepaalt, zoodat de betekenis van: een mens is God geworden, zou zijn: het is geschied, dat een mens God is. En in die zin zijn beide stellingen: een mens is God geworden, en: God is mens geworden, waar. Maar dat is de eigenlijke betekenis van deze stellingen niet; tenzij wij bedoelen, dat de term mens niet een bepaalden persoon, maar mens in het algemeen bedoelt. Want al is deze mens geen God geworden, omdat de drager, nl. de persoon van Gods Zoon, altijd God was, toch is in het algemeen genomen niet altijd een mens God geweest. Ten derde ligt de eigenlijke betekenis hierin, dat het deelwoord geworden een worden van de mens in verhouding tot God aangeeft, waarbij God de term van het gemaakt worden is. En nemen wij zoals boven aangetoond is (2° Kw., 2° en 3° Art.) aan, dat er in Christus dezelfde persoon en drager en hypostase van God en mens is, dan is de stelling in dezen zin onwaar. Want zeggen wij, dat een mens God geworden is, dan slaat mens op een persoon, want van de mens is het niet om zijn menselijke natuur waar, dat hij God is, maar om zijn drager. Nu is de drager van de menselijke natuur, die in waarheid God is, hetzelfde als de hypostase of persoon van Gods Zoon, die altijd God was. Daarom kan men niet zeggen, dat die mens begon God te zijn, of God wordt, of God geworden is. Zou er echter een andere persoon of hypostase van God en mens zijn, zoodat God zijn van de mens en omgekeerd zou worden gezegd om een vereniging der dragers in persoonlijke waardigheid of gevoelens of inwoning, zoals de Nestorianen zeggen, dan zou men met evenveel recht kunnen zeggen: een mens is God geworden, nl. met God verenigd als: God is mens geworden, nl. met een mens verenigd.

Ad primum ergo dicendum quod in verbis illis apostoli hoc relativum qui, quod refert pro persona filii, non debet intelligi ex parte praedicati, quasi aliquis existens ex semine David secundum carnem sit factus filius Dei, in quo sensu obiectio procedebat, sed debet intelligi ex parte subiecti, ut sit sensus quod filius Dei factus est ei, (scilicet ad honorem patris, ut Glossa exponit) existens ex semine David secundum carnem; ac si diceret, filius Dei habens carnem ex semine David ad honorem Dei. (IIIa q. 16 a. 7 ad 1)

1 — In die tekst van de Apostel moet men het voegwoord die, dat op de persoon van de persoon van de Zoon slaat, niet met het gezegde in verbinding brengen alsof iemand, die naar het vlees uit Davids zaad het bestaan had, Gods Zoon geworden was; en de gemaakte moeilijkheid komt juist uit het zo begrijpen van deze tekst voort. Maar men moet het laten slaan op het onderwerp, zodat de betekenis wordt: « Gods Zoon is Hem geworden, (nl. tot meerdere eer van de Vader, zoals de Glossa uitlegt) toen Hij naar het vlees uit Davids zaad het bestaan had », alsof er stond: « Gods Zoon, die het vlees uit Davids zaad heeft, tot eer van God ».

Ad secundum dicendum quod verbum Augustini est intelligendum in illo sensu, secundum quod ex illa susceptione incarnationis factum est ut homo esset Deus et Deus esset homo. In quo sensu ambae locutiones sunt verae, ut dictum est. (IIIa q. 16 a. 7 ad 2)

2 — De tekst van Augustinus moet men zo opvatten, dat het door de aanneming bij de menswording gebeurde, dat een mens God en God mens was. In deze zin zijn immers beide uitdrukkingen waar, zoals is gezegd.

Et similiter dicendum est ad tertium, nam deificari idem est quod fieri Deum. (IIIa q. 16 a. 7 ad 3)

3 — Hetzelfde antwoord geldt voor de derde moeilijkheid, want vergoddelijkt worden is hetzelfde als God worden.

Ad quartum dicendum quod terminus in subiecto positus tenetur materialiter, idest pro supposito, positus vero in praedicato, tenetur formaliter, idest pro natura significata. Et ideo cum dicitur, homo factus est Deus, ipsum fieri non attribuitur humanae naturae, sed supposito humanae naturae, quod est ab aeterno Deus, et ideo non convenit ei fieri Deum. Cum autem dicitur, Deus factus est homo, factio intelligitur terminari ad ipsam humanam naturam. Et ideo, proprie loquendo, haec est vera, Deus factus est homo, sed haec est falsa, homo factus est Deus. Sicut, si Socrates, cum prius fuerit homo, postea factus est albus, demonstrato Socrate, haec est vera, hic homo hodie factus est albus; haec tamen est falsa, hoc album hodie factum est homo. Si tamen ex parte subiecti poneretur aliquod nomen significans naturam humanam in abstracto, posset hoc modo significari ut subiectum factionis, puta si dicatur quod natura humana facta est filii Dei. (IIIa q. 16 a. 7 ad 4)

4 — De als onderwerp gebruikte term verhoudt zich als materie, nl. als slaand op de drager, terwijl de in het gezegde gebruikte zich als vorm verhoudt, omdat zij op de aangegeven natuur slaat. Zeggen wij dus: een mens is God geworden, dan wordt het worden zelf niet aan de menselijke natuur toegekend, maar aan de drager ervan; die nu is de eeuwige God, waaraan het niet toekomt God te worden. Zeggen wij echter: God is mens geworden, dan beschouwt men de menselijke natuur als term van het worden zelf. Daarom is deze stelling: God is mens geworden, in eigenlijken zin genomen waar, maar de stelling: een mens is God geworden, niet. Zou zo Socrates, die eerst mens was, later blank geworden zijn, dan zou het gezegde: deze mens, slaand op Socrates, is vandaag blank geworden, waar zijn, maar deze andere: dit blanke ding is vandaag mens geworden, niet. Zou men echter op de plaats van het onderwerp een term zetten, die de menselijke natuur in het abstracte aangeeft, dan zou zij zo als onderwerp van het worden aangegeven kunnen worden, zoals men bv. zou kunnen zeggen: de menselijke natuur is die van Gods Zoon geworden.

Articulus 8.
Is deze stelling: Christus is een schepsel, waar?

Ad octavum sic proceditur. Videtur quod haec sit vera, Christus est creatura. Dicit enim Leo Papa, nova et inaudita conventio, Deus qui est et erat, fit creatura. Sed illud potest praedicari de Christo quod filius Dei factus est per incarnationem. Ergo haec est vera, Christus est creatura. (IIIa q. 16 a. 8 arg. 1)

1 — Men beweert, dat de stelling: Christus is een schepsel, waar is. Want Paus Leo zegt: « Iets nieuws en ongehoord geschiedde: God, die is en die was, wordt een schepsel ». Nu kan datgene, wat Gods Zoon door de menswording geworden is, van Christus worden gezegd. Dus is ook deze stelling: Christus is een schepsel, waar.

Praeterea, proprietates utriusque naturae possunt praedicari de hypostasi communi utriusque naturae, quocumque nomine significetur, ut supra dictum est. Sed proprietas humanae naturae est esse creaturam, sicut proprietas divinae naturae est esse creatorem. Ergo utrumque potest dici de Christo, scilicet quod sit creatura; et quod sit increatus et creator. (IIIa q. 16 a. 8 arg. 2)

2 — De eigenschappen van iedere der beide naturen kunnen gezegd worden van de gemeenschappelijke drager ervan, onder welke term deze ook wordt aangegeven, zoals boven is gezegd. Nu is het een eigenschap der menselijke natuur, dat zij een schepsel is, zoals het een eigenschap is der goddelijke, schepper te zijn. Dus kunnen beide dingen van Christus worden gezegd: dat Hij een schepsel is, en dat Hij de ongeschapen schepper is.

Praeterea, principalior pars hominis est anima quam corpus. Sed Christus ratione corporis, quod de virgine traxit, dicitur simpliciter esse natus de virgine. Ergo ratione animae, quae creata est a Deo, debet simpliciter dici quod Christus sit creatura. (IIIa q. 16 a. 8 arg. 3)

3 — De ziel is een voornamer deel van de mens dan het lichaam. Nu wordt Christus om Zijn lichaam, dat Hij van de Maagd kreeg, zonder meer geboren uit de Maagd genoemd. Dus moet men even goed om de ziel, die door God geschapen is, zonder meer zeggen, dat Christus een schepsel is.

Sed contra est quod Ambrosius dicit, in libro de Trin., nunquid dicto factus est Christus? Nunquid mandato creatus est Christus? Quasi dicat, non. Unde subdit, quomodo autem creatura in Deo esse potest? Etenim Deus naturae simplicis est, non coniunctae. Ergo haec non est concedenda, Christus est creatura. (IIIa q. 16 a. 8 s. c.)

Maar daartegenover staat, dat Ambrosius in het boek Over de Drievuldigheid zegt: « Is Christus dan door een woord gemaakt? Is Hij dan door een bevel geschapen? », alsof hij wilde zeggen: nee. Daarom gaat hij ook voort « Hoe kan er echter in God iets geschapens zijn? Want God heeft een eenvoudige, geen samengestelde natuur ». Dus moet men de stelling: Christus is een schepsel, niet toegaan.

Respondeo dicendum quod, sicut Hieronymus dicit, ex verbis inordinate prolatis incurritur haeresis. Unde cum haereticis nec nomina debemus habere communia, ne eorum errori favere videamur. Ariani autem haeretici Christum dixerunt esse creaturam, et minorem patre, non solum ratione humanae naturae, sed etiam ratione divinae personae. Et ideo non est absolute dicendum quod Christus sit creatura, vel minor patre, sed cum determinatione, scilicet, secundum humanam naturam. Ea vero de quibus suspicari non potest quod divinae personae conveniant secundum seipsam, possunt simpliciter dici de Christo ratione humanae naturae, sicut simpliciter dicimus Christum esse passum, mortuum et sepultum. Sicut etiam in rebus corporalibus et humanis, ea quae in dubitationem venire possunt an conveniant toti vel parti, si insunt alicui parti, non attribuimus toti simpliciter, idest sine determinatione, non enim dicimus quod Aethiops est albus, sed quod est albus secundum dentem. Dicimus autem absque determinatione quod est Crispus, quia hoc non potest ei convenire nisi secundum capillos. (IIIa q. 16 a. 8 co.)

Zoals Hieronymus zegt, « ontstaat een ketterij door het onnauwkeurig gebruik van termen ». Daarom moeten wij met de ketters zelfs niet in het gebruik van termen overeenkomen, opdat wij hun dwalingen niet schijnen te beschermen. Nu noemden de kettersche Arianen Christus een schepsel en minder dan de Vader, niet alleen om de menselijke natuur, maar ook om de goddelijke persoon. Daarom ook moet men niet zonder meer zeggen, dat Christus een schepsel of minder dan de Vader is, maar alleen met een nadere bepaling, namelijk naar Zijn menselijke natuur. De uitdrukkingen echter, waarvan men zelfs niet kan vermoeden, dat zij bij de goddelijke persoon krachtens dezen zelf passen, kan men zonder beperking krachtens de menselijke natuur van Christus zeggen, zoals wij zonder meer van Hem zeggen, dat Hij leed, stierf en begraven werd. Ook bij menselijke en lichamelijke dingen kennen wij de zaken, waarvan het niet zeker is of zij aan het geheel of aan een deel toekomen, als zij zich in een deel bevinden, hen niet zonder meer, dat wil zeggen zonder nadere bepaling aan het geheel toe; want wij zeggen niet, dat een Ethiopiër wit is, maar dat hij wat zijn tanden betreft wit is. Wel zeggen wij zonder nadere bepaling, dat hij gekroesd is, omdat hij dat alleen wat de haren betreft kan zijn.

Ad primum ergo dicendum quod aliquando sancti doctores, causa brevitatis determinatione omissa, nomine creaturae utuntur circa Christum. Est tamen in eorum dictis subintelligenda. (IIIa q. 16 a. 8 ad 1)

1 — Soms gebruiken de Heilige Leeraars kortheidshalve de term schepsel van Christus en laten de bepaling weg. Maar die moet men in hun geschriften erbij denken.

Ad secundum dicendum quod omnes proprietates humanae naturae, sicut et divinae, possunt aliqualiter dici de Christo. Unde et Damascenus dicit, in III libro, quod Christus, qui Deus et homo dicitur, creabilis est et increabilis, et partibilis et impartibilis. Sed tamen illa quae dubitationem habent circa alterutram naturam, non sunt dicenda absque determinatione. Unde et ipse postea alibi subdit, ipsa una hypostasis, scilicet Christi, et increata est deitate, et creata est humanitate. Sicut et e converso non esset dicendum sine determinatione quod Christus est incorporeus, vel impassibilis, ad evitandum errorem Manichaei, qui posuit Christum verum corpus non habuisse, nec vere passum esse, sed dicendum est cum determinatione quod Christus secundum deitatem est incorporeus et impassibilis. (IIIa q. 16 a. 8 ad 2)

2 — Alle eigenschappen van de goddelijke zoowel als van de menselijke natuur kan men in zekere zin van Christus zeggen. Daarom zegt Damascenus in het 3e boek (Over het Ware Geloof, 4e H.): « Christus, die God en mens wordt genoemd, kan wel en niet geschapen worden, wel en niet verdeeld worden ». Maar dingen waarvan het onzeker is, tot welke natuur zij behoren, moet men zonder bepaling niet zeggen. Daarom voegt hijzelf er elders bij (4e B., 5e H.): « Dezelfde ene hypostase, nl. die van Christus, is door de godheid ongeschapen en door de mensheid geschapen ». Omgekeerd zou men zonder nadere bepaling niet moeten zeggen, dat Christus geen lichaam heeft of niet kan lijden, om de dwaling der Manichaeën te vermijden, die zeiden, dat Christus geen echt lichaam had en niet echt geleden heeft; maar men moet bepalend zeggen, dat Christus naar Zijn godheid geen lichaam heeft en niet lijden kan.

Ad tertium dicendum quod de nativitate ex virgine nulla dubitatio potest esse quod conveniat personae filii Dei, sicut potest esse de creatione. Et ideo non est similis ratio utrobique. (IIIa q. 16 a. 8 ad 3)

3 — Er kan niet getwijfeld worden of het geboren zijn uit de Maagd misschien aan de persoon van Gods Zoon toekomt, zoals het met het geschapen zijn wel kan. Daarom gaat dezelfde redenering niet in beide gevallen op.

Articulus 9.
Of deze mens (als Christus wordt bedoeld), begon te bestaan?

Ad nonum sic proceditur. Videtur quod ille homo, demonstrato Christo, incoeperit esse. Dicit enim Augustinus, super Ioan., priusquam mundus esset, nec nos eramus, nec ipse mediator Dei et hominum, homo Christus Iesus. Sed illud quod non semper fuit, incoepit esse. Ergo ille homo, demonstrato Christo, incoepit esse. (IIIa q. 16 a. 9 arg. 1)

1 — Men beweert, dat het waar is, dat deze mens, als dit op Christus slaat, begon te bestaan. Want Augustinus zegt in zijn Commentaar op Johannes (105° Trakt. op 17, 5): « Voordat de wereld er was, bestonden noch wij, noch de bemiddelaar zelf tussen God en de mensen, de mens Jesus Christus ». Maar wat er niet altijd is geweest, begon te bestaan. Dus begon deze mens, als dat op Christus slaat, te bestaan.

Praeterea, Christus incoepit esse homo. Sed esse hominem est esse simpliciter. Ergo ille homo incoepit esse simpliciter. (IIIa q. 16 a. 9 arg. 2)

2 — Christus begon mens te zijn. Nu is mens zijn in eigenlijke zin zijn. Dus begon die mens zonder meer te zijn.

Praeterea, homo importat suppositum humanae naturae. Sed Christus non fuit semper suppositum humanae naturae. Ergo homo ille incoepit esse. (IIIa q. 16 a. 9 arg. 3)

3 — « mens » omvat de drager van de menselijke natuur. Nu was Christus niet altijd drager van de menselijke natuur. Dus begon die mens te zijn.

Sed contra est quod dicitur Heb. ult., Iesus Christus heri et hodie, ipse et in saecula. (IIIa q. 16 a. 9 s. c.)

Maar daartegenover staat, dat in de Hebreeënbrief (13, 8) wordt gezegd: « Jesus Christus is dezelfde gisteren en heden en in eeuwigheid ».

Respondeo dicendum quod non est dicendum quod ille homo, demonstrato Christo, incoeperit esse, si nihil addatur. Et hoc duplici ratione. Primo quidem, quia locutio est simpliciter falsa, secundum sententiam Catholicae fidei, qua ponimus in Christo unum suppositum et unam hypostasim, sicut et unam personam. Secundum hoc enim oportet quod in hoc quod dicitur, ille homo, demonstrato Christo, designetur suppositum aeternum, cuius aeternitati repugnat incipere esse. Unde haec est falsa, hic homo incoepit esse. Nec obstat quod incipere esse convenit humanae naturae, quae significatur per hoc nomen homo, quia terminus in subiecto positus non tenetur formaliter pro natura, sed magis materialiter pro supposito, ut supra dictum est. Secundo quia, etiam si esset vera, non tamen esset ea utendum absque determinatione, ad evitandum haeresim Arii, qui, sicut personae filii Dei attribuit quod esset creatura et quod esset minor patre, ita attribuit ei quod esse incoeperat, dicens quod erat quando non erat. (IIIa q. 16 a. 9 co.)

Men moet niet zonder nadere bepaling zeggen, dat deze mens, slaand op Christus, begon te bestaan; en dat om twee redenen. Ten eerste, omdat die uitdrukking zonder meer onwaar is volgens de leer van het katholieke geloof, omdat wij volgens haar één drager en één hypostase en één persoon aannemen. Daarom immers moeten wij, als wij doelend op Christus van die mens spreken, de eeuwige drager bedoelen; en met diens eeuwigheid strijdt het beginnen te bestaan. Daarom is het onwaar, dat deze mens begon te bestaan. — Daarmee strijdt niet, dat het aan de menselijke natuur, die door de term mens aangeduid wordt, toekomt te beginnen te bestaan, want de als onderwerp gebruikte term duidt niet als slaand op de vorm de natuur, maar veeleer als slaand op de materie de drager aan, zoals boven is gezegd (7° Art., Antw. op de 4° B.). Ten tweede zou men, ook al was het gezegde waar, het niet zonder nadere bepaling moeten gebruiken om de ketterij van Arius te vermijden, die de persoon van Gods Zoon het beginnen te bestaan toeschreef, evenals het een schepsel, en minder dan de Vader te zijn; zodat hij zei, dat er een tijd is geweest, waarin Hij niet bestond.

Ad primum ergo dicendum quod auctoritas illa est intelligenda cum determinatione, ut si dicamus quod homo Christus Iesus non fuit antequam mundus esset, secundum humanitatem. (IIIa q. 16 a. 9 ad 1)

1 — Deze gezagvolle tekst moet men met een beperking opvatten, zodat wij zeggen, dat de mens Christus naar Zijn mensheid niet bestond, voordat de wereld er was.

Ad secundum dicendum quod cum hoc verbo incoepit non sequitur argumentum ab inferiori ad superius, non enim sequitur, hoc incoepit esse album, ergo incoepit esse coloratum. Et hoc ideo quia incipere importat nunc esse et non prius, non autem sequitur, hoc non erat prius album, ergo non erat prius coloratum. Esse autem simpliciter est superius ad esse hominem. Unde non sequitur, Christus incoepit esse homo, ergo incoepit esse. (IIIa q. 16 a. 9 ad 2)

2 — Uit de term beginnen kan men geen bewijs van het lagere naar het hogere opbouwen, want de redenering: dit ding begon wit te zijn, dus begon het gekleurd te zijn, gaat niet op. En dat is hierom, dat beginnen nu wel en eerst iets niet zijn insluit; maar de redenering: dit was eerst niet wit, dus was het niet gekleurd, gaat niet op. Nu staat zijn zonder meer boven mens zijn; dus de redenering: Christus begon mens te zijn, dus begon Hij zonder meer te zijn, gaat niet op.

Ad tertium dicendum quod hoc nomen homo, secundum quod accipitur pro Christo, licet significet humanam naturam, quae incoepit esse, tamen supponit suppositum aeternum, quod esse non incoepit. Et ideo, quia, secundum quod ponitur in subiecto, tenetur pro supposito, secundum autem quod ponitur in praedicato, refertur ad naturam, et ideo haec est falsa, homo Christus incoepit esse; sed haec est vera, Christus incoepit esse homo. (IIIa q. 16 a. 9 ad 3)

3 — Al geeft de term mens van Christus gebruikt de menselijke natuur aan, die begon te bestaan, toch slaat zij op de eeuwige drager, die niet begon te bestaan. Want als zij als onderwerp wordt gebruikt, dan slaat zij op de drager, maar is zij gezegde, dan slaat zij op de natuur; en daarom is deze stelling: de mens Christus begon te bestaan, onwaar, maar deze: Christus begon als mens te bestaan, waar.

Articulus 10.
Is deze stelling: Christus als mens is een schepsel of begon te bestaan, waar?

Ad decimum sic proceditur. Videtur quod haec sit falsa, Christus, secundum quod homo, est creatura; vel, incoepit esse. Nihil enim in Christo est creatum nisi humana natura. Sed haec est falsa, Christus, secundum quod homo, est humana natura. Ergo etiam haec est falsa, Christus, secundum quod homo, est creatura. (IIIa q. 16 a. 10 arg. 1)

1 — Men beweert, dat de stelling: Christus als mens is een schepsel of begon te bestaan, onwaar is. Want in Christus is niets geschapen behalve de menselijke natuur. Nu is de stelling: Christus als mens is de menselijke natuur, onwaar. Dus is ook deze stelling: Christus als mens is een schepsel, onwaar.

Praeterea, praedicatum magis praedicatur de termino in reduplicatione posito quam de ipso subiecto propositionis, sicut, si dicatur, corpus, secundum quod coloratum, est visibile, sequitur quod coloratum sit visibile. Sed haec non est absolute, sicut dictum est, concedenda, homo Christus est creatura. Ergo etiam neque haec, Christus, secundum quod homo, est creatura. (IIIa q. 16 a. 10 arg. 2)

2 — Het gezegde wordt meer toegerekend aan de term, waarop door herhaling de nadruk wordt gelegd dan aan het onderwerp zelf; want als wij zeggen: het lichaam in zover het gekleurd is, is zichtbaar, dan volgt daaruit, dat het gekleurde zichtbaar is. Nu mag men zoals gezegd is (8° Art.) de stelling: de mens Christus is een schepsel, niet zonder meer toegeven. Dus evenmin deze: Christus als mens is een schepsel.

Praeterea, quidquid praedicatur de quocumque homine secundum quod homo, praedicatur de eo per se et simpliciter, idem enim est per se, et secundum quod ipsum, ut dicitur in V Metaphys. Sed haec est falsa, Christus est per se et simpliciter creatura. Ergo etiam haec est falsa, Christus, secundum quod homo, est creatura. (IIIa q. 16 a. 10 arg. 3)

3 — Wat van een mens als mens wordt gezegd, wordt zonder beperking en krachtens zichzelf gezegd; want krachtens zichzelf en krachtens datgene wat iets is, is hetzelfde, zoals in het 5e boek Over de Metaphysiek wordt gezegd. Nu is de stelling: Christus is krachtens zichzelf en zonder beperking een schepsel, onwaar. Dus ook deze: Christus als mens is een schepsel, onwaar.

Sed contra, omne quod est, vel est creator vel creatura. Sed haec est falsa, Christus, secundum quod homo, est creator. Ergo haec est vera, Christus, secundum quod homo, est creatura. (IIIa q. 16 a. 10 s. c.)

Maar daartegenover staat, dat alles wat bestaat ofwel schepper ofwel een schepsel is. Nu is de stelling: Christus als mens is schepper, onwaar. Dus is deze stelling: Christus als mens is een schepsel, waar.

Respondeo dicendum quod, cum dicitur, Christus secundum quod homo, hoc nomen homo potest resumi in reduplicatione vel ratione suppositi, vel ratione naturae. Si quidem resumatur ratione suppositi, cum suppositum humanae naturae in Christo sit aeternum et increatum, haec erit falsa, Christus, secundum quod homo, est creatura. Si vero resumatur ratione humanae naturae, sic est vera, quia ratione humanae naturae, sive secundum humanam naturam, convenit sibi esse creaturam, ut supra dictum est. Sciendum tamen quod nomen sic resumptum in reduplicatione magis proprie tenetur pro natura quam pro supposito, resumitur enim in vi praedicati, quod tenetur formaliter; idem enim est dictu, Christus secundum quod homo, ac si diceretur, Christus secundum quod est homo. Et ideo haec est magis concedenda quam neganda, Christus, secundum quod homo, est creatura. Si tamen adderetur aliquid per quod pertraheretur ad suppositum, esset propositio magis neganda quam concedenda, puta si diceretur, Christus, secundum quod hic homo, est creatura. (IIIa q. 16 a. 10 co.)

Spreken wij van Christus als mens genomen, dan kan de term mens met nadruk herhaald worden ofwel als slaande op de drager, ofwel op de natuur. Wordt zij om de drager herhaald, dan is, omdat de drager van de menselijke natuur in Christus eeuwig en ongeschapen is, de stelling: Christus als mens is een schepsel, onwaar. Maar wordt de term herhaald om de menselijke natuur, dan is de stelling waar, omdat het Hem om of krachtens de menselijke natuur toekomt schepsel te zijn, zoals boven is gezegd (8e Art.). Maar nu moet men weten, dat een zo herhaalde term meer eigenlijk op de natuur slaat als op de drager, want zij wordt als een gezegde herhaald, dat iets formaliter bepaalt; want het is precies hetzelfde te zeggen *Christus als mens*, of *Christus in zover Hij mens* is. En daarom moeten wij de stelling: *Christus als mens* is een schepsel, eerder bevestigen dan ontkennen. Zou er echter iets worden bijgevoegd, waardoor de nadruk meer op de drager viel, dan moest men eerder ontkennen dan bevestigen, bv. als men zegt: *Christus als deze bepaalde mens is een schepsel*.

Ad primum ergo dicendum quod, licet Christus non sit humana natura, est tamen habens humanam naturam. Nomen autem creaturae natum est praedicari non solum de abstractis, sed etiam de concretis, dicimus enim quod humanitas est creatura, et quod homo est creatura. (IIIa q. 16 a. 10 ad 1)

1 — Al is *Christus* de menselijke natuur niet, toch is *Hij* in het bezit van de menselijke natuur. Nu kan de term schepsel niet alleen gezegd worden van abstracte, maar ook van concrete dingen, want wij zeggen, dat de mensheid een schepsel is, en dat de mens er een is.

Ad secundum dicendum quod ly homo, secundum quod ponitur in subiecto, magis respicit suppositum, secundum autem quod ponitur in reduplicatione, magis respicit naturam, ut dictum est. Et quia natura est creata, suppositum vero increatum, ideo, licet non concedatur ista simpliciter, iste homo est creatura, conceditur tamen ista, Christus, secundum quod homo, est creatura. (IIIa q. 16 a. 10 ad 2)

2 — Wordt de term *mens* als onderwerp geplaatst, dan slaat zij meer op de drager, maar wordt zij voor de nadruk herhaald, dan doelt zij, zoals gezegd is (in de Leerstelling), meer op de menselijke natuur. En waar de natuur geschapen, maar de drager ongeschapen is, kan men, al mag de stelling: Deze mens is een schepsel, niet zonder meer worden toegegeven, toch de stelling: Christus als mens is een schepsel, toegeven.

Ad tertium dicendum quod cuilibet homini qui est suppositum solius naturae humanae, competit quod non habeat esse nisi secundum naturam humanam. Et ideo de quolibet tali supposito sequitur, si secundum quod est homo est creatura, quod sit creatura simpliciter. Sed Christus non solum est suppositum humanae naturae, sed etiam divinae, secundum quam habet esse increatum. Et ideo non sequitur, si secundum quod homo est creatura, quod simpliciter sit creatura. (IIIa q. 16 a. 10 ad 3)

3 — Aan iedere mens, die alleen van de menselijke natuur de drager is, komt het alleen toe het bestaan te hebben naar de menselijke natuur. En daarom gaat het van al die mensen op, dat, als hij als mens een schepsel is, hij zonder beperking een schepsel is. Maar Christus is niet alleen drager van de menselijke, maar ook van de goddelijke natuur, en naar deze laatste heeft Hij een ongeschapen bestaan. Daarom volgt uit het feit, dat Hij als mens een schepsel is, niet dat Hij zonder beperking een schepsel is.

Articulus 11.
Is Christus als mens genomen God?

Ad undecimum sic proceditur. Videtur quod Christus, secundum quod homo, sit Deus. Christus enim est Deus per gratiam unionis. Sed Christus, secundum quod homo, habet gratiam unionis. Ergo Christus, secundum quod homo, est Deus. (IIIa q. 16 a. 11 arg. 1)

1 — Men beweert, dat Christus genomen als mens God is. Want Christus is God door de genade der vereniging. Nu heeft Christus de genade der vereniging als mens. Dus is hij als mens genomen God.

Praeterea, dimittere peccata est proprium Dei, secundum illud Isaiae XLIII, ego ipse sum qui deleo iniquitates tuas propter me. Sed Christus, secundum quod homo, dimittit peccata, secundum illud Matth. IX, ut autem sciatis quod filius hominis habet potestatem in terra dimittendi peccata, et cetera. Ergo Christus, secundum quod homo, est Deus. (IIIa q. 16 a. 11 arg. 2)

2 — Zonden vergeven is eigen aan God; naar Isaias (43, 25): « Ik zelf ben het, die uw zonden om mijnentwil wegneem ». Nu heeft Christus als mens de macht om de zonden te vergeven naar Matthaeus (9, 6): « Opdat gij moogt weten, dat de mensenzoon op aarde macht heeft om de zonden te vergeven », enz. Dus is Christus als mens genomen God.

Praeterea, Christus non est homo communis, sed est iste homo particularis. Sed Christus, secundum quod est iste homo, est Deus, quia in isto homine designatur suppositum aeternum, quod naturaliter est Deus. Ergo Christus, secundum quod homo, est Deus. (IIIa q. 16 a. 11 arg. 3)

3 — Christus is niet de mens in het algemeen, maar die bepaalde mens. Nu is Christus in zover Hij die bepaalde mens is God, omdat bij de mens de eeuwige drager wordt aangeduid, die van nature God is. Dus is Christus als mens genomen God.

Sed contra, illud quod convenit Christo secundum quod homo, convenit cuilibet homini. Si ergo Christus, secundum quod homo, est Deus, sequitur quod omnis homo sit Deus. Quod patet esse falsum. (IIIa q. 16 a. 11 s. c.)

Maar daartegenover staat, dat wat Christus als mens toekomt, aan iedere mens toekomt. Is dus Christus als mens God, dan is iedere mens God, en dat is klaarblijkelijk onwaar.

Respondeo dicendum quod iste terminus homo, in reduplicatione positus, potest dupliciter accipi. Uno modo, quantum ad naturam. Et sic non est verum quod, secundum quod homo, sit Deus, quia humana natura est distincta a divina secundum differentiam naturae. Alio modo potest accipi ratione suppositi. Et sic, cum suppositum naturae humanae in Christo sit persona filii Dei, cui per se convenit esse Deum, verum est quod Christus, secundum quod homo, sit Deus. Quia tamen terminus in reduplicatione positus magis proprie tenetur pro natura quam pro supposito, ut supra dictum est, ideo magis est ista neganda, Christus, secundum quod homo, est Deus, quam sit affirmanda. (IIIa q. 16 a. 11 co.)

Wordt deze term mens door verdubbeling herhaald, dan kan men haar op twee manieren opvatten. Ten eerste als op de natuur slaand. En dan is het niet waar, dat Hij als mens genomen God is; want om het verschil in natuur is de menselijke van de goddelijke onderscheiden. — Maar de term kan ook anders worden genomen als slaand op de drager. En omdat de drager van de menselijke natuur in Christus de Persoon van Gods Zoon is, waaraan het om zichzelf toekomt God te zijn, is het waar dat Christus als mens God is. Omdat een door verdubbeling herhaalde term echter meer eigenlijk op de natuur als op de drager slaat, zoals boven is gezegd (vorig artikel), moet de stelling: Christus als mens genomen is God, eer ontkend dan bevestigd worden.

Ad primum ergo dicendum quod non secundum idem convenit alicui moveri ad aliquid, et esse illud, nam moveri convenit alicui ratione materiae vel subiecti, esse autem in actu ratione formae. Et similiter non secundum idem convenit Christo ordinari ad hoc quod sit Deus per gratiam unionis, et esse Deum, sed convenit primum sibi secundum humanam naturam; secundum vero secundum divinam. Et ideo haec est vera, Christus secundum quod homo, habet gratiam unionis, non tamen ista, Christus, secundum quod homo, est Deus. (IIIa q. 16 a. 11 ad 1)

1 — Aan een ding is het niet krachtens hetzelfde eigen naar iets toe bewogen te worden en dat te zijn; want bewogen worden komt eraan toe om de stof of de drager, maar actueel te zijn om de vorm. En daarom komt het aan Christus niet krachtens hetzelfde beginsel toe erop aangelegd te worden, dat Hij door de genade der vereniging God is, en God te zijn; maar het eerste komt Hem toe om de menselijke natuur en het tweede om de goddelijke. Daarom is de stelling: Christus heeft als mens de genade der vereniging, waar; maar die andere: Christus is als mens God, niet.

Ad secundum dicendum quod filius hominis habet in terra potestatem dimittendi peccata, non virtute humanae naturae, sed divinae, in qua quidem divina natura consistit potestas dimittendi peccata per auctoritatem; in humana autem natura consistit instrumentaliter et per ministerium. Unde Chrysostomus, super Matth., hoc exponens, dicit, signanter dixit, in terra dimittendi peccata, ut ostenderet quod humanae naturae potestatem divinitatis univit indivisibili unione. Quia, etsi factus est homo, tamen Dei verbum permansit. (IIIa q. 16 a. 11 ad 2)

2 — « De mensenzoon heeft op aarde macht om zonden te vergeven », maar niet door kracht van de menselijke, maar van de goddelijke natuur. In de goddelijke natuur ligt het vermogen om met gezag de zonden te vergeven, maar in de menselijke natuur alleen om dit als dienaar en werktuig te doen. Daarom zegt Chrysostomus in zijn uitleg op Mattheüs: « Hij zegt met nadruk « heeft macht op aarde » om aan te geven, dat Hij de macht der goddelijke natuur met de menselijke door ondeelbare vereniging heeft verbonden. Want al werd Hij mens, toch bleef Hij Gods Woord ».

Ad tertium dicendum quod, cum dicitur iste homo, pronomen demonstrativum trahit hoc nomen homo ad suppositum. Et ideo magis est haec vera, Christus, secundum quod iste homo, est Deus, quam ista, Christus, secundum quod homo, est Deus. (IIIa q. 16 a. 11 ad 3)

3 — Spreekt men van dezen mens, dan betrekt het aanwijzend voornaamwoord de term mens op de drager. En daarom is de stelling: Christus is in zover Hij deze mens is God, meer waar dan: Christus als mens is God.

Articulus 12.
Is Christus als mens genomen een hypostase of drager?

Ad duodecimum sic proceditur. Videtur quod Christus, secundum quod homo, sit hypostasis vel persona. Illud enim quod convenit cuilibet homini, convenit Christo secundum quod est homo, est enim aliis hominibus similis, secundum illud Philipp. II, in similitudinem hominum factus. Sed omnis homo est persona. Ergo Christus, secundum quod homo, est persona. (IIIa q. 16 a. 12 arg. 1)

1 — Men beweert, dat Christus als mens genomen een hypostase of drager is. Want wat aan iedere mens toekomt, heeft ook Christus als mens, want Hij is aan de andere mensen gelijk zoals in de Brief aan de Philippensen (2, 7) wordt gezegd: « aan de mensen gelijk geworden ». Nu is iedere mens een persoon. Dus is Christus als mens een persoon.

Praeterea, Christus, secundum quod homo, est substantia rationalis naturae. Non autem substantia universalis. Ergo substantia individua. Sed nihil aliud est persona quam rationalis naturae individua substantia, ut dicit Boetius, in libro de duabus naturis. Ergo Christus, secundum quod homo, est persona. (IIIa q. 16 a. 12 arg. 2)

2 — Christus is als mens een zelfstandigheid van redelijke natuur. Maar geen algemene zelfstandigheid, dus een, die een eenling is. Nu is een persoon niets anders als een zelfstandigheid van redelijke natuur, die een eenling is, zoals Boëtius in het boek Over de Twee naturen (4° H.) zegt. Dus is Christus als mens een persoon.

Praeterea, Christus, secundum quod homo, est res humanae naturae, et suppositum et hypostasis eiusdem naturae. Sed omnis hypostasis et suppositum et res naturae humanae est persona. Ergo Christus, secundum quod homo, est persona. (IIIa q. 16 a. 12 arg. 3)

3 — Christus is als mens een ding van menselijke aard en een drager en hypostase van dezelfde aard. Nu is iedere drager en hypostase en ding van menselijke aard een persoon. Dus ook Christus als mens is een persoon.

Sed contra, Christus, secundum quod homo, non est persona aeterna. Si ergo, secundum quod homo, sit persona, sequetur quod in Christo sint personae duae, una temporalis et alia aeterna. Quod est erroneum, ut supra dictum est. (IIIa q. 16 a. 12 s. c.)

Maar daartegenover staat, dat Christus als mens geen eeuwige persoon is. Is Hij dus als mens een persoon, dan zou volgen, dat er in Christus twee personen zijn, een eeuwige en een in de tijd. Dat is, zoals boven gezegd is (2e Kw., 6e Art.; 4e Kw., 2e Art.), onjuist.

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, iste terminus homo, in reduplicatione positus, potest accipi vel ratione suppositi, vel ratione naturae. Cum ergo dicitur, Christus, secundum quod homo, est persona, si accipiatur ratione suppositi, manifestum est quod Christus, secundum quod homo, est persona, quia suppositum humanae naturae nihil est aliud quam persona filii Dei. Si autem accipiatur ratione naturae, sic potest intelligi dupliciter. Uno modo, quod intelligatur quod naturae humanae competat esse in aliqua persona. Et hoc etiam modo verum est, omne enim quod subsistit in humana natura, est persona. Alio modo potest intelligi ut naturae humanae in Christo propria personalitas debeatur, causata ex principiis humanae naturae. Et sic Christus, secundum quod homo, non est persona, quia humana natura non est per se seorsum existens a divina natura, quod requirit ratio personae. (IIIa q. 16 a. 12 co.)

Zoals boven is gezegd (10e en 11e Art.) kan de term mens bij verdubbeling slaan op de drager of op de natuur. Als men dus in de stelling: Christus als mens is een persoon, de term op de drager laat slaan, dan is het duidelijk, dat Christus als mens een persoon is; want de drager der menselijke natuur is niets anders als de persoon van Gods Zoon. Maar laat men de term slaan op de natuur, dan kan het op twee manieren worden opgevat. Ten eerste kan men het laten betekenen, dat het aan de menselijke natuur toekomt in een persoon te zijn; en zo is het ook waar, want alles wat in de menselijke natuur zelfstandig bestaat is een persoon. — Maar het zou ook kunnen betekenen, dat aan de menselijke natuur in Christus een eigen persoonlijkheid toekwam, die door de beginselen der menselijke natuur werd voortgebracht. En zo is Christus als mens geen persoon, omdat de menselijke natuur niet op zichzelf los van de goddelijke natuur bestaat, wat voor het wezen van een persoon nodig is.

Ad primum ergo dicendum quod omni homini convenit esse personam secundum quod omne subsistens in humana natura est persona. Sed hoc est proprium homini Christo, quod persona subsistens in humana natura eius non sit causata ex principiis humanae naturae, sed sit aeterna. Et ideo uno modo est persona secundum quod homo, alio modo non, ut dictum est. (IIIa q. 16 a. 12 ad 1)

1 — Aan iedere mens komt het toe persoon te zijn, in zover alles wat in de menselijke natuur zelfstandig bestaat een persoon is. Maar aan de mens Christus is het eigen, dat de persoon die in Zijn natuur zelfstandig bestaat, niet door de beginselen der menselijke natuur voortgebracht maar eeuwig is. En zo is Hij op een manier als mens wel een persoon en op een andere manier niet, zoals wij zeiden (in de Leerstelling).

Ad secundum dicendum quod substantia individua quae ponitur in definitione personae, importat substantiam completam per se subsistentem separatim ab aliis. Alioquin, manus hominis posset dici persona cum sit substantia quaedam individua, quia tamen est substantia individua sicut in alio existens, non potest dici persona. Et eadem ratione nec natura humana in Christo, quae tamen potest dici individuum vel singulare quoddam. (IIIa q. 16 a. 12 ad 2)

2 — De zelfstandigheid, die een eenling is, die in de omschrijving van de persoon is opgenomen, moet een volledige zelfstandigheid zijn, die gescheiden van anderen op zichzelf bestaat. Anders kon de hand van een mens een persoon worden genoemd, omdat zij zelfstandigheid en een eenling is, maar zij is een eenling en zelfstandigheid, die in iets anders bestaat en daarom geen persoon. En de menselijke natuur in Christus om dezelfde reden evenmin, al kan zij een eenling of enkelvoudig iets worden genoemd.

Ad tertium dicendum quod, sicut persona significat quid completum et per se subsistens in natura rationali, ita hypostasis, suppositum et res naturae in genere substantiae significant quiddam per se subsistens. Unde, sicut humana natura non est per se seorsum a persona filii, ita etiam non est per se hypostasis vel suppositum vel res naturae. Et ideo in sensu in quo negatur ista, Christus, secundum quod homo, est persona, oportet etiam negari omnes alias. (IIIa q. 16 a. 12 ad 3)

3 — Zoals persoon iets volledig en zelfstandig in de redelijke natuur bestaande aangeeft, zo betekenen drager, hypostase en natuurding onder de zelfstandigheden iets op zichzelf bestaande. Zoals nu de menselijke natuur niet op zichzelf buiten de persoon van de Zoon bestaat, is zij ook niet door zichzelf hypostase of drager of natuurding. En daarom moet men in dezelfde zin als de stelling: Christus als mens genomen is een persoon, alle andere stellingen evenzeer ontkennen.