Tertia Pars. Quaestio 13.
Over de macht van Christus’ ziel .

Prooemium

Deinde considerandum est de potentia animae Christi. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum habuerit omnipotentiam simpliciter secundo, utrum habuerit omnipotentiam respectu corporalium creaturarum. Tertio, utrum habuerit omnipotentiam respectu proprii corporis. Quarto, utrum habuerit omnipotentiam respectu executionis propriae voluntatis. (IIIa q. 13 pr.)

Hierna moeten wij de macht van Christus’ ziel beschouwen. En daarover stellen wij ons vier vragen: 1. Was Hij zonder enige beperking almachtig? 2. Was Hij almachtig, wat de schepsels, die een lichaam hebben, betreft? 3. Was Hij almachtig waar het Zijn lichaam betrof? 4. Was Hij almachtig in het volbrengen van Zijn eigen wil?

Articulus 1.
Was Christus’ ziel almachtig?

Ad primum sic proceditur. Videtur quod anima Christi habuit omnipotentiam. Dicit enim Ambrosius, super Luc., potentiam quam Dei filius naturaliter habet, homo erat ex tempore accepturus. Sed hoc praecipue videtur esse secundum animam, quae est potior pars hominis. Cum ergo filius Dei ab aeterno omnipotentiam habuerit, videtur quod anima Christi ex tempore omnipotentiam acceperit. (IIIa q. 13 a. 1 arg. 1)

1 — Men beweert, dat Christus’ ziel almachtig was. Want Ambrosius zegt in zijn Commentaar op Lucas (1, 32): « De macht, die Gods Zoon van nature bezat, zou Hij als mens in de tijd krijgen ». En dit schijnt vooral te geschieden naar de ziel, die het voornaamste deel van de mens is. Daar nu Gods Zoon van eeuwigheid de almacht bezat, schijnt Christus’ ziel deze in de tijd te hebben ontvangen.

Praeterea, sicut potentia Dei est infinita, sic et eius scientia. Sed anima Christi habet omnium scientiam eorum quae scit Deus quodammodo, ut supra dictum est. Ergo etiam habet omnem potentiam. Et ita est omnipotens. (IIIa q. 13 a. 1 arg. 2)

2 — Gods macht is als Zijn kennis oneindig. Nu bezat Christus’ ziel in zekere zin wetenschap over alles wat God weet, zoals boven is gezegd (10° Kw., 2° Art.). Dus bezat zij ook alle macht. En zo is zij almachtig.

Praeterea, anima Christi habet omnem scientiam. Sed scientiarum quaedam est practica, quaedam speculativa. Ergo habet eorum quae scit scientiam practicam, ut scilicet sciat facere ea quae scit. Et sic videtur quod omnia facere possit. (IIIa q. 13 a. 1 arg. 3)

3 — Christus' ziel bezat alle wetenschap. Onder de wetenschappen nu zijn er sommigen, die handelen, en anderen, die beschouwen als hun doel hebben. Dus bezat Hij een op handelen gerichte wetenschap over datgene, wat Hij kende, zodat Hij namelijk kon maken wat Hij kende. En zo schijnt het, dat Hij alles kon maken.

Sed contra est, quod proprium est Dei, non potest alicui creaturae convenire. Sed proprium est Dei esse omnipotentem, secundum illud Exodi XV, iste Deus meus, et glorificabo eum; et postea subditur, omnipotens nomen eius. Ergo anima Christi, cum sit creatura, non habet omnipotentiam. (IIIa q. 13 a. 1 s. c.)

Maar daar staat tegenover, dat wat God eigen is, geen schepsel toe kan komen. Aan God nu is het eigen almachtig te zijn, volgens Exodus (15, 2): « Hij is mijn God en ik zal Hem verheerlijken », en later wordt eraan toegevoegd (v. 3): « De Almachtige, dat is Zijn naam ». Daarom kan Christus' ziel, die een schepsel is, geen almacht bezitten.

Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, in mysterio incarnationis ita facta est unio in persona quod tamen remansit distinctio naturarum, utraque scilicet natura retinente id quod sibi est proprium. Potentia autem activa cuiuslibet rei sequitur formam ipsius, quae est principium agendi. Forma autem vel est ipsa natura rei, sicut in simplicibus, vel est constituens ipsam rei naturam, sicut in his quae sunt composita ex materia et forma. Unde manifestum est quod potentia activa cuiuslibet rei consequitur naturam ipsius. Et per hunc modum omnipotentia consequenter se habet ad divinam naturam. Quia enim natura divina est ipsum esse Dei incircumscriptum, ut patet per Dionysium, V cap. de Div. Nom., inde est quod habet potentiam activam respectu omnium quae possunt habere rationem entis, quod est habere omnipotentiam, sicut et quaelibet alia res habet potentiam activam respectu eorum ad quae se extendit perfectio suae naturae, sicut calidum ad calefaciendum. Cum igitur anima Christi sit pars humanae naturae, impossibile est quod habeat omnipotentiam. (IIIa q. 13 a. 1 co.)

Zoals boven is gezegd (2e Kw., 1e Art.; 10e Kw., 1e Art.), kwam bij het geheim der menswording de eenheid in persoon zo tot stand, dat het onderscheid tussen de naturen toch bewaard bleef, omdat namelijk iedere natuur wat haar eigen is behield. Kracht om te werken nu komt bij ieder ding voort uit zijn vorm, die het beginsel van het werken is. De vorm intussen is ofwel de natuur van het ding zelf, zoals het is bij de dingen, die niet samengesteld zijn; ofwel zij is datgene, wat de natuur van de dingen tot stand brengt, zoals het gaat bij uit stof en vorm samengestelde zaken. Zo blijkt het, dat het werkvermogen van ieder ding uit zijn natuur voortkomt. Op deze wijze ook staat de almacht tot de goddelijke natuur als iets, wat daaruit volgt. Omdat immers de goddelijke natuur het onbegrensde zijn van God zelf is, zoals D’onysius in het boek *Over de Namen van God* (5e H.) bewijst, heeft zij het vermogen om alles te maken wat een zijnde kan zijn, en dat is almacht bezitten; zo ook kan ieder ander ding datgene voortbrengen, wat onder zijn wezensvolmaaktheid valt, als een warm ding warmte kan geven. Waar nu Christus’ ziel een deel is der menselijke natuur, kan zij onmogelijk almachtig zijn.

Ad primum ergo dicendum quod homo accepit ex tempore omnipotentiam quam filius Dei habuit ab aeterno, per ipsam unionem personae, ex qua factum est ut, sicut homo dicitur Deus, ita dicatur omnipotens, non quasi sit alia omnipotentia hominis quam filii Dei sicut nec alia deitas; sed eo quod est una persona Dei et hominis. (IIIa q. 13 a. 1 ad 1)

1 — Door vereniging in persoon kreeg de mens in de tijd de almacht, die Gods Zoon van eeuwigheid bezat; want daarvan kwam het, dat die mens almachtig werd genoemd evenals Zoon Gods; niet alsof de almacht van die mens een andere was als die van Gods Zoon, evenmin als een andere godheid, maar alleen, omdat er in God en mens maar één persoon was.

Ad secundum dicendum quod alia ratio est de scientia, et de potentia activa, sicut quidam dicunt. Nam potentia activa consequitur ipsam naturam rei, eo quod actio consideratur ut egrediens ab agente. Scientia autem non semper habetur per ipsam essentiam scientis, sed potest haberi per assimilationem scientis ad res scitas secundum similitudines susceptas. Sed haec ratio non videtur sufficere. Quia sicut aliquis potest cognoscere per similitudinem susceptam ab alio, ita etiam potest agere per formam ab alio susceptam, sicut aqua vel ferrum calefacit per calorem susceptum ab igne. Non igitur per hoc prohibetur quin, sicut anima Christi per similitudines omnium rerum sibi a Deo inditas potest omnia cognoscere, ita per easdem similitudines possit ea facere. Est ergo ulterius considerandum quod id quod a superiori natura in inferiori recipitur, habetur per inferiorem modum, non enim calor in eadem perfectione et virtute recipitur ab aqua qua est in igne. Quia igitur anima Christi inferioris naturae est quam divina natura, similitudines rerum non recipiuntur in ipsa anima Christi secundum eandem perfectionem et virtutem secundum quam sunt in natura divina. Et inde est quod scientia animae Christi est inferior scientia divina, quantum ad modum cognoscendi, quia Deus perfectius cognoscit quam anima Christi; et etiam quantum ad numerum scitorum, quia anima Christi non cognoscit omnes res quas Deus potest facere, quae tamen Deus cognoscit scientia simplicis intelligentiae; licet cognoscat omnia praesentia, praeterita et futura, quae Deus cognoscit scientia visionis. Et similiter similitudines rerum animae Christi inditae non adaequant virtutem divinam in agendo, ut scilicet possint omnia agere quae Deus potest; vel etiam eo modo agere sicut Deus agit, qui agit per virtutem infinitam, cuius creatura non est capax. Nulla autem res est ad cuius cognitionem aliqualiter habendam requiratur virtus infinita, licet aliquis modus cognoscendi sit virtutis infinitae, quaedam tamen sunt quae non possunt fieri nisi a virtute infinita sicut creatio et alia huiusmodi, ut patet ex his quae in prima parte dicta sunt. Et ideo anima Christi, cum sit creatura et virtutis finitae, potest quidem omnia cognoscere, sed non per omnem modum, non autem potest omnia facere, quod pertinet ad rationem omnipotentiae et inter cetera, manifestum est quod non potest creare seipsam. (IIIa q. 13 a. 1 ad 2)

2 — Naar sommigen zeggen is het met de wetenschap anders gesteld als met het vermogen om te werken. Dit laatste immers komt uit de natuur van een ding zelf voort, daar men een daad beschouwt als uitgaand van hem, die werkt. Maar wetenschap wordt niet bezeten krachtens het wezen zelf van hem, die kent, maar men kan haar verkrijgen, doordat die kenner aan de gekende dingen gelijk wordt door de beelden, die hij in zich opneemt. Deze redenering schijnt echter onvoldoende te zijn. Want zoals iemand door een van een ander ontvangen beeld kan kennen, kan hij ook werken door een van een ander verkregen vorm, zoals water en ijzer verwarmen door de warmte, die zij van het vuur ontvingen. Dit is dus geen bezwaar voor Christus’ ziel ook, gelijk zij door beelden van alle dingen, die God haar instortte, alles kan kennen, ook door dezelfde beelden al die dingen te maken. Wij moeten dus verder nog in aanmerking nemen, dat wat in een lagere natuur van een hogere ontvangen wordt, daar op minder volmaakte manier bestaat, want de warmte kan in het water niet met dezelfde volmaaktheid en kracht worden opgenomen als zij in het vuur bezit. Daar Christus’ ziel nu van een lagere natuur als de goddelijke is, worden de beelden der dingen in Christus’ ziel niet met dezelfde kracht en volmaaktheid opgenomen, als zij in de goddelijke natuur bezitten. Daar komt het ook vandaan, dat de wetenschap van Christus’ ziel lager staat dan de goddelijke wetenschap: én wat de wijze van kennen betreft, omdat God op volmaakter manier kent dan Christus’ ziel; én wat het aantal gekende dingen betreft, omdat Christus’ ziel niet alle dingen kent, die God kan maken, en God daarentegen hen wel kent met de wetenschap van eenvoudig begrijpen, al kent zij dan ook wel al wat verleden, tegenwoordig en toekomstig is, wat God kent met de wetenschap van aanschouwen. Evenzo kan de werkkracht van de beelden in Christus’ ziel ingestort niet op één lijn gesteld worden met de goddelijke kracht, zo dat zij namelijk alles zouden kunnen doen wat God vermag, of ook op die manier konden werken, waarop God iets voortbrengt: want Hij werkt met oneindige kracht, die geen schepsel in zich kan opnemen. Nu is er geen oneindige kracht nodig om welk ding dan ook enigermate te kennen, ofschoon er een manier van kennen bestaat, die een oneindige kracht vereist; maar wel zijn er dingen, die niet tot stand kunnen worden gebracht tenzij door een oneindige kracht als scheppen en dergelijken, zoals blijkt uit wat in het eerste deel is gezegd (45° Kw., 5° Art., Antw. op de 3° B.). Dus kan Christus’ ziel als een schepsel met eindige kracht wel alles kennen, zij het niet op iedere manier, maar zij kan niet alles maken, en dat wordt voor almacht vereist. Zo is het onder anderen duidelijk, dat zij niet kan scheppen.

Ad tertium dicendum quod anima Christi habuit et scientiam practicam et speculativam, non tamen oportet quod omnium illorum habeat scientiam practicam quorum habuit scientiam speculativam. Ad scientiam enim speculativam habendam sufficit sola conformitas vel assimilatio scientis ad rem scitam, ad scientiam autem practicam requiritur quod formae rerum quae sunt in intellectu sint factivae. Plus autem est habere formam et imprimere formam habitam in alterum, quam solum habere formam, sicut plus est lucere et illuminare quam solum lucere. Et inde est quod anima Christi habet quidem speculativam scientiam creandi, scit enim qualiter Deus creat, sed non habet huius modi scientiam practicam, quia non habet scientiam creationis factivam. (IIIa q. 13 a. 1 ad 3)

3 — Christus’ ziel heeft een op handelen en een op beschouwen gerichte wetenschap, maar het is niet nodig, dat zij voor alles, waarvan zij een op beschouwen gerichte wetenschap bezit, ook een op handelen aangelegde kennis bezit. Om immers de eerste wetenschap te bezitten, is alleen de gelijkheid of overeenkomst van hem, die kent, met de gekende dingen voldoende; voor de op handelen gerichte wetenschap daarentegen wordt vereist, dat de in het verstand aanwezige vormen der dingen werkende vormen zijn. Nu staat het hoger een vorm te hebben en die in iets anders af te drukken dan de vorm te bezitten alleen, zoals het meer is licht te bezitten en te verspreiden dan alleen licht te hebben. Daar komt het vandaan, dat Christus’ ziel wel een beschouwende kennis van het scheppen heeft, omdat zij weet, hoe God schept, maar zij heeft zo’n op handelen gerichte wetenschap niet, omdat zij geen op werken aangelegde wetenschap over het scheppen bezit.

Articulus 2.
Was Christus’ ziel almachtig in het veranderen van de schepsels?

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod anima Christi habeat omnipotentiam respectu immutationis creaturarum. Dicit enim ipse Matth. ult., data est mihi omnis potestas in caelo et in terra. Sed nomine caeli et terrae intelligitur omnis creatura, ut patet cum dicitur, Gen. I, in principio creavit Deus caelum et terram. Ergo videtur quod anima Christi habeat omnipotentiam respectu immutationis creaturarum. (IIIa q. 13 a. 2 arg. 1)

1 — Men beweert, dat Christus’ ziel almachtig was in het veranderen van de schepsels. Hij zelf immers zegt bij *Matthaeus* (Laatste H., 18): « Mij is alle macht gegeven in de hemel en op aarde ». Onder de woorden hemel en aarde nu worden alle schepsels verstaan, zoals blijkt uit het boek der Schepping (1, 1): « In de beginne schiep God hemel en aarde ». Dus schijnt Christus’ ziel almachtig te zijn in het veranderen der schepsels.

Praeterea, anima Christi est perfectior qualibet creatura. Sed quaelibet creatura potest moveri ab aliqua alia creatura, dicit enim Augustinus, in III de Trin., quod sicut corpora grossiora et inferiora per subtiliora et potentiora quodam ordine reguntur, ita omnia corpora per spiritum vitae rationalem; et spiritus vitae rationalis desertor atque peccator per spiritum vitae rationalem, pium et iustum. Anima autem Christi etiam ipsos supremos spiritus movet, illuminando eos, ut dicit Dionysius, VII cap. Cael. Hier. Ergo videtur quod anima Christi habeat omnipotentiam respectu immutationis creaturarum. (IIIa q. 13 a. 2 arg. 2)

2 — Christus’ ziel is volmaakter dan welk ander schepsel ook. Nu kan ieder schepsel door een ander bewogen worden, want Augustinus zegt in het 3e boek Over de Drievuldigheid (4e H.): « Zoals de grovere en lagere lichamen in een zekere orde door de fijnere en hogere worden bewogen, worden alle lichamen door de levende, redelijke ziel in beweging gebracht; en de levende, redelijke ziel, die door de zonde God verlaat, door de vrome, rechtvaardige, redelijke, levende geest ». Nu heeft Christus’ ziel zelfs invloed op de hoogste geesten zelf, omdat zij hen verlicht, zoals Dionysius zegt in het boek Over de hemelse Hiërarchieën (7e H). Dus schijnt Christus’ ziel almachtig te zijn in het beïnvloeden der schepsels.

Praeterea, anima Christi habuit plenissime gratiam miraculorum seu virtutum, sicut et ceteras gratias. Sed omnis immutatio creaturae potest ad gratiam miraculorum pertinere, cum etiam miraculose caelestia corpora a suo ordine immutata fuerint, sicut probat Dionysius, in epistola ad Polycarpum. Ergo anima Christi habuit omnipotentiam respectu immutationis creaturarum. (IIIa q. 13 a. 2 arg. 3)

3 — Christus’ ziel bevat ten volle de genade om wonderen of tekenen te doen zoals alle andere genaden. Nu kan elk beïnvloeden van een schepsel onder de gave der wonderen vallen en, omdat de hemellichamen zelf door een wonder in hun orde veranderd zijn, zoals Dionysius bewijst in zijn Brief aan Polycarpus (7e Br.). Dus was Christus’ ziel almachtig in het beïnvloeden der schepsels.

Sed contra est quod eiusdem est transmutare creaturas cuius est conservare eas. Sed hoc est solius Dei, secundum illud Heb. I, portans omnia verbo virtutis suae. Ergo solius Dei est habere omnipotentiam respectu immutationis creaturarum. Non ergo hoc convenit animae Christi. (IIIa q. 13 a. 2 s. c.)

Daar staat echter tegenover, dat aan een en dezelfde het behouden en veranderen der schepsels toekomt. Nu is het eerste God alleen eigen volgens de Hebreeënbrief (1, 3): « Alles dragend door het woord van Zijn kracht ». Dus is God alleen almachtig in het beïnvloeden der schepsels. Dat komt dus Christus’ ziel niet toe.

Respondeo dicendum quod hic duplici distinctione est opus. Quarum prima est ex parte transmutationis creaturarum, quae triplex est. Una quidem est naturalis, quae scilicet fit a proprio agente secundum ordinem naturae. Alia vero est miraculosa, quae fit ab agente supernaturali, supra consuetum ordinem et cursum naturae, sicut resuscitatio mortuorum. Tertia autem est secundum quod omnis creatura vertibilis est in nihil. Secunda autem distinctio est accipienda ex parte animae Christi, quae dupliciter considerari potest. Uno modo, secundum propriam naturam et virtutem, sive naturalem sive gratuitam. Alio modo, prout est instrumentum verbi Dei sibi personaliter uniti. Si ergo loquamur de anima Christi secundum propriam naturam et virtutem, sive naturalem sive gratuitam, potentiam habuit ad illos effectus faciendos qui sunt animae convenientes, puta ad gubernandum corpus, et ad disponendum actus humanos; et etiam ad illuminandum, per gratiae et scientiae plenitudinem, omnes creaturas rationales ab eius perfectione deficientes, per modum quo hoc est conveniens creaturae rationali. Si autem loquamur de anima Christi secundum quod est instrumentum verbi sibi uniti, sic habuit instrumentalem virtutem ad omnes immutationes miraculosas faciendas ordinabiles ad incarnationis finem, qui est instaurare omnia, sive quae in caelis sive quae in terris sunt. Immutationes vero creaturarum secundum quod sunt vertibiles in nihil, correspondent creationi rerum, prout scilicet producuntur ex nihilo. Et ideo, sicut solus Deus potest creare, ita solus potest creaturas in nihilum redigere, qui etiam solus eas in esse conservat, ne in nihilum decidant. Sic ergo dicendum est quod anima Christi non habet omnipotentiam respectu immutationis creaturarum. (IIIa q. 13 a. 2 co.)

Hier moeten wij een dubbel onderscheid maken. Ten eerste in het veranderen der schepsels, omdat dit drievoudig is. En wel natuurlijk, wat gebeurt door de eigen werk-oorzaak volgens de natuurlijke orde, of wonderbaar door een bovennatuurlijke oorzaak boven de gewone loop en orde der natuur; het derde is het terugbrengen van ieder schepsel tot niets. Het tweede onderscheid moet men maken in Christus’ ziel, die op twee manieren beschouwd kan worden: ten eerste naar haar eigen natuur en kracht, of deze nu van de natuur of van de genade komt; ten tweede in zover zij een werktuig is van Gods Woord, dat in persoon met haar verenigd is. Spreken wij nu van Christus’ ziel naar haar eigen natuur en kracht, hetzij die van de natuur of die der genade, dan heeft zij de macht om te doen, wat aan de ziel past, bv. het lichaam besturen en menselijke daden te stellen, en ook om door de volheid van genade en wetenschap alle redelijke schepsels, die minder volmaakt zijn, te verlichten op een wijze, die bij het redelijke schepsel past. Maar spreken wij over Christus’ ziel als over het met Gods Woord verenigde werktuig, dan heeft zij de kracht van een werktuig om alle wonderbare veranderingen teweeg te brengen, die tot het doel der menswording kunnen meewerken, nl. tot het « vernieuwen van alles, wat in de hemel of op aarde is (Brief aan de Ephesiërs, I, 10). Het veranderen echter van schepsels in zover zij tot niets kunnen worden teruggebracht, beantwoordt aan het scheppen der dingen, in zover zij nl. uit niets worden voortgebracht. En zoals alleen God kan scheppen, kan Hij alleen daarom ook de schepsels tot niets terugbrengen; Hij alleen ook houdt hen in bestaan, zodat zij niet in het niets terugvallen. Men moet daarom zeggen, dat Christus’ ziel niet almachtig is in het veranderen van schepsels.

Ad primum ergo dicendum quod, sicut dicit Hieronymus, illi potestas data est qui paulo ante crucifixus et sepultus in tumulo, qui postea resurrexit, idest, Christo secundum quod homo. Dicitur autem sibi omnis potestas data ratione unionis, per quam factum est ut homo esset omnipotens, ut supra dictum est. Et quamvis hoc ante resurrectionem innotuerit Angelis, post resurrectionem innotuit omnibus hominibus, ut Remigius dicit. Tunc autem dicuntur res fieri, quando innotescunt. Et ideo post resurrectionem dominus dicit sibi potestatem esse datam in caelo et in terra. (IIIa q. 13 a. 2 ad 1)

1 — I. Zoals Hieronymus (Commentaar op Matthaeus, 4e B.) zegt, « is aan Hem macht gegeven, die kort tevoren was gekruisigd en begraven, en die daarna verrees », dus aan Christus als mens. Maar dat Hem alle macht gegeven is, zegt Hij om de vereniging, waardoor het gebeurde, dat een mens almachtig was, zoals boven is gezegd (Vorig Art., Antw. op de 1° B.). En al was dat voor de Verrijzenis aan de Engelen bekend, na de Verrijzenis werd het aan alle mensen bekend, zoals Remigius zegt: « Men zegt, dat de dingen dan geschieden, als zij bekend worden ». Daarom zei de Heer na de Verrijzenis, dat Hem alle macht in hemel en op aarde gegeven was.

Ad secundum dicendum quod, licet omnis creatura sit mutabilis ab alia creatura, praeter supremum Angelum, qui tamen potest illuminari ab anima Christi; non tamen omnis immutatio quae potest fieri circa creaturam, potest fieri a creatura; sed quaedam immutationes possunt fieri a solo Deo. Quaecumque tamen immutationes creaturarum possunt fieri per creaturas, possunt etiam fieri per animam Christi secundum quod est instrumentum verbi. Non autem secundum propriam naturam et virtutem, quia quaedam huiusmodi immutationum non pertinent ad animam, neque quantum ad ordinem naturae neque quantum ad ordinem gratiae. (IIIa q. 13 a. 2 ad 2)

2 — Al kan ieder schepsel door een ander schepsel worden bewogen, behalve dan de hoogste engel, die toch nog door Christus’ ziel wordt verlicht, toch kan niet iedere verandering in een schepsel door een ander schepsel geschieden, maar sommige door God alleen. Alle veranderingen echter, die door schepsels gebeuren kunnen, kunnen door Christus’ ziel als werktuig van het Woord geschieden, maar niet door eigen natuur en kracht, omdat sommige naar de orde van natuur noch genade aan de ziel toekomen.

Ad tertium dicendum quod, sicut dictum est in secunda parte, gratia virtutum, seu miraculorum, datur animae alicuius sancti, non ut propria virtute eius, sed ut per virtutem divinam huiusmodi miracula fiant. Et haec quidem gratia excellentissime data est animae Christi, ut scilicet non solum ipse miracula faceret, sed etiam hanc gratiam in alios transfunderet. Unde dicitur, Matth. X, quod, convocatis duodecim discipulis, dedit illis potestatem spirituum immundorum, ut eiicerent eos; et curarent omnem languorem et omnem infirmitatem. (IIIa q. 13 a. 2 ad 3)

3 — Zoals in het tweede deel (IIa-IIae, 187° Kw., 1° Art., Antw. op de 1° B.) is gezegd, wordt de gave van tekenen of wonderen niet aan een heilige ziel gegeven, om die wonderen te laten geschieden door haar eigen kracht, maar door de goddelijke. En nu is deze gave in hoogste mate aan Christus’ ziel gegeven, opdat Hij niet alleen zelf wonderen zou doen, maar ook die gave aan anderen zou mededelen. Daarom wordt bij Mattheus (10, 1) gezegd, dat « Hij, na de leerlingen bijeengeroepen te hebben hun macht gaf over de onreine geesten om dezen uit te werpen en iedere ziekte en kwaal te genezen ».

Articulus 3.
Was Christus almachtig voor zover het Zijn eigen lichaam betrof?

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod anima Christi habuerit omnipotentiam respectu proprii corporis. Dicit enim Damascenus, in III libro, quod omnia naturalia fuerunt Christo voluntaria, volens enim esurivit, volens sitivit, volens timuit, volens mortuus est. Sed ex hoc Deus dicitur omnipotens quia omnia quaecumque voluit, fecit. Ergo videtur quod anima Christi habuit omnipotentiam respectu naturalium operationum proprii corporis. (IIIa q. 13 a. 3 arg. 1)

1 — Men beweert, dat Christus almachtig was voor zover het Zijn eigen Lichaam betrof. Want Damascenus zegt in het 3° boek (Over het Ware Geloof, 20° H.), dat « alles wat van de natuur komt, in Christus aan Zijn vrije wil onderworpen was, omdat Hij vrijwillige honger en vrijwillig dorst had, vrijwillig beangst was en vrijwillig stierf ». Dus schijnt Christus' ziel de natuurlijke handelingen van Zijn eigen lichaam almachtig beheerst te hebben.

Praeterea, in Christo fuit perfectius humana natura quam in Adam, in quo, secundum originalem iustitiam quam habuit in statu innocentiae, corpus habebat omnino subiectum animae, ut nihil in corpore posset accidere contra animae voluntatem. Ergo multo magis anima Christi habuit omnipotentiam respectu sui corporis. (IIIa q. 13 a. 3 arg. 2)

2 — In Christus was de menselijke natuur volmaakter dan in Adam; en deze had krachtens de oorspronkelijke rechtvaardigheid, die hij in de staat van onschuld bezat, een lichaam, dat geheel en al aan de ziel onderworpen was, zodat er in het lichaam niets tegen de wil van de ziel geschieden kon. Zoveel te meer dus nog was Christus' ziel almachtig, waar het Zijn eigen lichaam betrof.

Praeterea, ad imaginationem animae naturaliter corpus immutatur; et tanto magis, quanto anima fuerit fortioris imaginationis; ut in prima parte habitum est. Sed anima Christi habuit virtutem perfectissimam, et quantum ad imaginationem, et quantum ad alias vires. Ergo anima Christi fuit omnipotens in respectu ad corpus proprium. (IIIa q. 13 a. 3 arg. 3)

3 — Van nature ondergaat het lichaam veranderingen ten gevolge van de verbeelding der ziel, en dat zoveel te meer, naarmate de ziel een sterkere verbeelding heeft, zoals in het eerste deel (117° Kw., 3° Art., Antw. op de 2° en 3° B.) is uiteengezet. Nu bezat Christus' ziel hoogst volmaakte vermogens, zowel wat de verbeelding als wat de andere vermogens betreft. Dus was Christus' ziel almachtig wat Zijn eigen lichaam betrof.

Sed contra est quod dicitur Heb. II, quod debuit per omnia fratribus assimilari, et praecipue in his quae pertinent ad conditionem humanae naturae. Sed ad conditionem humanae naturae pertinet quod valetudo corporis, et eius nutritio et augmentum, imperio rationis, seu voluntati, non subdantur, quia naturalia soli Deo, qui est auctor naturae, subduntur. Ergo nec in Christo subdebantur. Non igitur anima Christi fuit omnipotens respectu proprii corporis. (IIIa q. 13 a. 3 s. c.)

Maar daar staat tegenover, dat in de Hebreeenbrief (2, 17) wordt gezegd, dat « Hij in alles aan Zijn broeders gelijk moest worden ». En dat vooral in wat op de toestand der menselijke natuur betrekking heeft. Nu valt daaronder ook, dat de gezondheid van het lichaam met zijn voeding en groei aan de bevelen van verstand en wil niet onderworpen zijn, omdat de krachten der natuur aan God, de maker der natuur, alleen onderworpen zijn. Dus was Christus' ziel niet almachtig wat Zijn eigen lichaam betrof.

Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, anima Christi potest dupliciter considerari. Uno modo, secundum propriam virtutem et naturam. Et hoc modo, sicut non poterat immutare exteriora corpora a cursu et ordine naturae, ita etiam non poterat immutare proprium corpus a naturali dispositione, quia anima, secundum propriam naturam, habet determinatam proportionem ad suum corpus. Alio modo potest considerari anima Christi secundum quod est instrumentum unitum verbo Dei in persona. Et sic subdebatur eius potestati totaliter omnis dispositio proprii corporis. Quia tamen virtus actionis non proprie attribuitur instrumento, sed principali agenti, talis omnipotentia attribuitur magis ipsi verbo Dei quam animae Christi. (IIIa q. 13 a. 3 co.)

Men kan, zoals gezegd werd (Vorig Art.), Christus' ziel op twee manieren beschouwen. Ten eerste naar haar eigen natuur en kracht; en zo kon zij haar eigen lichaam in zijn natuurlijke aard niet veranderen, evenmin als zij de lichamen buiten haar van hun natuurlijke orde en loop kon afhouden, omdat de ziel krachtens haar natuur een bepaalde verhouding tot haar lichaam bezit. Maar men kan Christus' ziel ook anders beschouwen als een met Gods Woord in persoon verenigd werktuig; en zo was Zijn eigen lichaam in iedere toestand geheel en al aan zijn macht onderworpen. Daar echter de kracht tot het stellen van een daad in eigenlijke zin niet aan het werktuig toegeschreven wordt, maar aan de voornaamste werkoorzaak, schrijft men deze almacht eerder toe aan Gods Woord zelf als aan Christus' ziel.

Ad primum ergo dicendum quod verbum Damasceni est intelligendum quantum ad voluntatem divinam Christi. Quia, sicut ipse in praecedenti capitulo dicit, beneplacito divinae voluntatis permittebatur carni pati et operari quae propria. (IIIa q. 13 a. 3 ad 1)

1 — Dit gezegde van Damascenus moet men laten slaan op de goddelijke wil van Christus. Zoals hij immers zelf in het voorafgaande hoofdstuk (19° H.) zegt, « stond het goddelijke wijsbesluit aan het vlees toe te lijden en te doen, wat eraan eigen was ».

Ad secundum dicendum quod non pertinebat hoc ad originalem iustitiam quam Adam habuit in statu innocentiae, quod anima hominis haberet virtutem transmutandi corpus proprium in quamcumque formam, sed quod posset ipsum conservare absque nocumento. Et hanc etiam virtutem Christus assumere potuisset, si voluisset. Sed, cum sint tres status hominum, scilicet innocentiae culpae et gloriae; sicut de statu gloriae assumpsit comprehensionem, et de statu innocentiae immunitatem a peccato, ita et de statu culpae assumpsit necessitatem subiacendi poenalitatibus huius vitae, ut infra dicetur. (IIIa q. 13 a. 3 ad 2)

2 — Tot de oorspronkelijke rechtvaardigheid, die Adam in de staat van onschuld bezat, behoorde het vermogen der ziel van de mens om zijn lichaam hoe dan ook te veranderen niet, maar wel het vermogen om het ongeschonden te bewaren. En dit vermogen had Christus ook kunnen aannemen als Hij het gewild had. Omdat er echter drie staten zijn, waarin de mens kan verkeren, nl. die van onschuld, die van schuld en die van verheerlijking, nam Hij zoals later gezegd zal worden, uit de staat van schuld de noodzakelijkheid over om aan de straffen van dit leven onderworpen te zijn, zoals Hij uit de staat van verheerlijking het bereiken van het hemelse geluk en uit die van onschuld het vrij zijn van zonden had aangenomen, zoals verder zal gezegd worden (14° Kw., 2° Art.).

Ad tertium dicendum quod imaginationi, si fortis fuerit, naturaliter obedit corpus quantum ad aliqua. Puta quantum ad casum de trabe in alto posita; quia imaginatio nata est esse principium motus localis, ut dicitur in III de anima. Similiter etiam quantum ad alterationem quae est secundum calorem et frigus, et alia consequentia, eo quod ex imaginatione consequenter natae sunt consequi passiones animae, secundum quas movetur cor, et sic per commotionem spirituum totum corpus alteratur. Aliae vero dispositiones corporales, quae non habent naturalem ordinem ad imaginationem, non transmutantur ab imaginatione, quantumcumque sit fortis, puta figura manus vel pedis, vel aliquid simile. (IIIa q. 13 a. 3 ad 3)

3 — Als de verbeelding sterk is, is het lichaam in sommige opzichten eraan onderworpen, zoals bv. in het geval van de hoog geplaatste balk, omdat de verbeelding uiteraard beginsel is van plaatselijke beweging, gelijk in het 3° boek Over de Ziel (9° H., n. 5) wordt gezegd. Ook wat de verandering in koude of warmte betreft en wat daar verder op volgt, omdat de hartstochten door hun natuurlijke aanleg de verbeelding volgen; daardoor wordt het hart bewogen en zo verandert het gehele lichaam door de beweging der levenskrachten. Maar andere lichaamstoestanden, die van nature geen verband houden met de verbeelding, worden daardoor niet veranderd, hoe sterk zij ook mocht zijn, zoals de vorm van hand of voet en dergelijken.

Articulus 4.
Was Christus’ ziel almachtig in het volbrengen van Zijn eigen wil?

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod anima Christi non habuerit omnipotentiam respectu executionis propriae voluntatis. Dicitur enim Marc. VII quod, ingressus domum, neminem voluit scire sed non potuit latere. Non ergo potuit exequi in omnibus propositum suae voluntatis. (IIIa q. 13 a. 4 arg. 1)

1 — Men beweert, dat Christus’ ziel niet almachtig was in het volbrengen van Zijn eigen wil. Want bij Marcus (7, 24) wordt gezegd, dat Hij « na het huis te zijn binnengegaan, niet wilde, dat iemand het wist, maar (dat) Hij niet verborgen kon blijven ». Dus kon Hij de besluiten van Zijn eigen wil niet in alles uitvoeren.

Praeterea, praeceptum est signum voluntatis, ut in prima parte dictum est. Sed dominus quaedam facienda praecepit quorum contraria acciderunt, dicitur enim Matth. IX quod caecis illuminatis comminatus est Iesus, dicens, videte ne aliquis sciat, illi autem egressi diffamaverunt illum per totam terram illam. Non ergo in omnibus potuit exequi propositum suae voluntatis. (IIIa q. 13 a. 4 arg. 2)

2 — Bevelen is een teken van willen, zoals in het eerste deel (19° Kw., 12° Art.) is gezegd. Nu legde de Heer het uitvoeren van een paar bevelen op, waarvan juist het tegendeel geschiedde, want bij Mattheus (9, 30 en 31) wordt gezegd, dat Jesus « tot de blinden, die het gezicht teruggehad hadden, dreigend zei: past op, dat niemand het te weten komt; maar toen zij weg waren gegaan, verspreidden zij het bericht hiervan over de gehele landstreek ». Dus kon Hij Zijn wilsbesluiten niet in alles uitvoeren.

Praeterea, id quod aliquis potest facere, non petit ab alio. Sed dominus petivit a patre, orando, illud quod fieri volebat, dicitur enim Luc. VI quod exivit in montem orare, et erat pernoctans in oratione Dei. Ergo non potuit exequi in omnibus propositum suae voluntatis. (IIIa q. 13 a. 4 arg. 3)

3 — Wat iemand zelf kan doen, vraagt hij niet aan een ander. Nu vroeg de Heer in het gebed aan Zijn Vader datgene, wat Hij wilde, dat zou geschieden, omdat bij Lucas (6, 12) gezegd wordt, dat « Hij de berg besteeg om te bidden en de nacht in gebed tot God doorbracht ». « Dus kon Hij de plannen van Zijn wil niet in alles volbrengen.

Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro de quaest. Nov. et Vet. Test., impossibile est ut salvatoris voluntas non impleatur, nec potest velle quod scit fieri non debere. (IIIa q. 13 a. 4 s. c.)

Maar daartegenover staat, dat Augustinus zegt in het boek Over de Vraagstukken van het Nieuwe en Oude Verbond (77° Vr.): « Het is onmogelijk, dat de wil van de Verlosser niet verschuldigd zou worden, want als Hij wist, dat iets niet mocht gebeuren, kon Hij dat niet willen ».

Respondeo dicendum quod anima Christi dupliciter aliquid voluit. Uno modo, quasi per se implendum. Et sic, dicendum est quod quidquid voluit, potuit. Non enim conveniret sapientiae eius ut aliquid vellet per se facere quod suae voluntati non subiaceret. Alio modo voluit aliquid ut implendum virtute divina, sicut resuscitationem proprii corporis, et alia huiusmodi miraculosa opera. Quae quidem non poterat propria virtute, sed secundum quod erat instrumentum divinitatis, ut dictum est. (IIIa q. 13 a. 4 co.)

Christus’ ziel wilde op twee manieren iets. Ten eerste op deze manier, dat het door Hem zelf zou worden volbracht. En in dit geval moet men zeggen, dat Hij alles kon doen, wat Hij wilde, want het paste zijn wijsheid niet iets te willen doen, dat niet onder Zijn bereik viel. Ten tweede wilde Hij iets op die manier, dat het door goddelijke kracht moest geschieden, als de verrijzenis van Zijn lichaam en andere soortgelijke wonderen. En dat kon Hij niet door eigen kracht, maar alleen als werktuig der Godheid, zoals reeds is gezegd.

Ad primum ergo dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in libro de quaest. Nov. et Vet. Test., quod factum est, hoc voluisse dicendus est Christus. Advertendum est enim quod illud in finibus gestum est gentilium, quibus adhuc tempus praedicandi non erat. Ultro tamen venientes ad fidem non suscipere invidiae erat. A suis ergo noluit praedicari, requiri autem se voluit. Et ita factum est. Vel potest dici quod haec voluntas Christi non fuit de eo quod per eum fiendum erat, sed de eo quod erat fiendum per alios, quod non subiacebat humanae voluntati ipsius. Unde in epistola Agathonis Papae, quae est recepta in sexta synodo, legitur, ergone ille omnium conditor ac redemptor, in terris latere volens, non potuit, nisi hoc ad humanam eius voluntatem, quam temporaliter dignatus est assumere, redigatur? (IIIa q. 13 a. 4 ad 1)

1 — Zoals Augustinus in het aangehaalde boek antwoordt, « moeten wij zeggen, dat Christus wat er gebeurd is wilde. Wij moeten er echter rekening mee houden, dat dit geschiedde in het gebied der heidenen, terwijl het nog geen tijd was om onder hen te prediken. Hen die uit eigen beweging tot het geloof kwamen, niet te ontvangen, zou evenwel gebrek aan liefde zijn geweest; en dus wilde Hij niet door de zijnen verkondigd worden, maar Hij wilde wel gezocht worden. En zo is het gebeurd ».

Ad secundum dicendum quod, sicut dicit Gregorius, XIX Moral., per hoc quod dominus praecepit taceri virtutes suas, servis suis se sequentibus exemplum dedit, ut ipsi quidem virtutes suas occultari desiderent, et tamen, ut alii eorum exemplo proficiant, prodantur inviti. Sic ergo praeceptum illud designabat voluntatem ipsius qua humanam gloriam refugiebat, secundum illud Ioan. VIII, ego gloriam meam non quaero. Volebat tamen absolute, praesertim secundum divinam voluntatem, ut publicaretur miraculum factum, propter aliorum utilitatem. (IIIa q. 13 a. 4 ad 2)

2 — Gregorius zegt in het boek Over de Zedeleer (19e B., 23e H.), dat Hij, toen Hij Zijn leerlingen bevel gaf Zijn wonderen geheim te houden, « Zijn dienaren, die Hem volgden, een voorbeeld gaf, dat ook zij het geheim van hun wonderen moesten verlangen, en dat zij toch tegen hun wil bekend zouden worden om anderen een voorbeeld te geven en vooruit te helpen » Zo was dit bevel een teken van Zijn verlangen om roem bij de mensen te ontvluchten, volgens Johannes (8, 50): « Ik zoek mijn eigen roem niet ». Absoluut genomen echter wilde Hij vooral met Zijn goddelijke wil, dat het geschiede wonder bekend zou worden gemaakt tot nut van anderen.

Ad tertium dicendum quod Christus orabat etiam pro his quae virtute divina fienda erant, et pro his etiam quae humana voluntate erat facturus. Quia virtus et operatio animae Christi dependebat a Deo, qui operatur in omnibus velle et perficere, ut dicitur Philipp. II. (IIIa q. 13 a. 4 ad 3)

3 — Christus bad zowel voor wat door goddelijke kracht moest gebeuren als voor wat Hij met Zijn menselijke wil zou doen. Want de kracht en het werken van Christus’ ziel hingen af van God, « die in allen het willen en het uitvoeren uitwerkt », zoals in de Philippensebrief (2, 13) wordt gezegd.