Deze Quaestio is niet beschikbaar in Nederlandse vertaling
Prooemium
Deinde conſiderandum eſt de virtutibus moralibus. Et primo, de diſtinctione earum
a virtutibus intellectualibus; ſecundo, de diſtinctione earum ab invicem, ſecundum
propriam materiam; tertio, de diſtinctione principalium, vel cardinalium, ab aliis.
Circa primum quaeruntur quinque. Primo, utrum omnis virtus ſit virtus moralis. Secundo,
utrum virtus moralis diſtinguatur ab intellectuali. Tertio, utrum ſufficienter dividatur
virtus per intellectualem et moralem. Quarto, utrum moralis virtus poſſit eſſe ſine
intellectuali. Quinto, utrum e converſo, intellectualis virtus poſſit eſſe ſine morali. (Ia-IIae q. 58 pr.)
Articulus 1.
Ad primum ſic proceditur. Videtur quod omnis virtus ſit moralis. Virtus enim moralis
dicitur a more, ideſt conſuetudine. Sed omnium virtutum actus conſueſcere poſſumus.
Ergo omnis virtus eſt moralis. (Ia-IIae q. 58 a. 1 arg. 1)
Praeterea, philoſophus dicit, in II Ethic., quod virtus moralis eſt habitus electivus
in medietate rationis conſiſtens. Sed omnis virtus videtur eſſe habitus electivus,
quia actus cuiuſlibet virtutis poſſumus ex electione facere. Omnis etiam virtus aliqualiter
in medio rationis conſiſtit, ut infra patebit. Ergo omnis virtus eſt moralis. (Ia-IIae q. 58 a. 1 arg. 2)
Praeterea, Tullius dicit, in ſua rhetorica, quod virtus eſt habitus in modum naturae,
rationi conſentaneus. Sed cum omnis virtus humana ordinetur ad bonum hominis, oportet
quod ſit conſentanea rationi, cum bonum hominis ſit ſecundum rationem eſſe, ut Dionyſius
dicit. Ergo omnis virtus eſt moralis. (Ia-IIae q. 58 a. 1 arg. 3)
Sed contra eſt quod philoſophus dicit, in I Ethic., dicentes de moribus, non dicimus
quoniam ſapiens vel intelligens; ſed quoniam mitis vel ſobrius. Sic igitur ſapientia
et intellectus non ſunt morales. Quae tamen ſunt virtutes, ſicut ſupra dictum eſt.
Non ergo omnis virtus eſt moralis. (Ia-IIae q. 58 a. 1 s. c.)
Reſpondeo dicendum quod ad huius evidentiam, conſiderare oportet quid ſit mos, ſic
enim ſcire poterimus quid ſit moralis virtus. Mos autem duo ſignificat. Quandoque
enim ſignificat conſuetudinem, ſicut dicitur Act. XV, niſi circumcidamini ſecundum
morem Moyſi, non poteritis ſalvi fieri. Quandoque vero ſignificat inclinationem quandam
naturalem, vel quaſi naturalem, ad aliquid agendum, unde etiam et brutorum animalium
dicuntur aliqui mores; unde dicitur II Machab. XI, quod leonum more irruentes in hoſtes,
proſtraverunt eos. Et ſic accipitur mos in Pſalmo LXVII, ubi dicitur, qui habitare
facit unius moris in domo. Et hae quidem duae ſignificationes in nullo diſtinguuntur,
apud Latinos, quantum ad vocem. In Graeco autem diſtinguuntur, nam ethos, quod apud
nos morem ſignificat, quandoque habet primam longam, et ſcribitur per eta, Graecam
litteram; quandoque habet primam correptam, et ſcribitur per epſilon. Dicitur autem
virtus moralis a more, ſecundum quod mos ſignificat quandam inclinationem naturalem,
vel quaſi naturalem, ad aliquid agendum. Et huic ſignificationi moris propinqua eſt
alia ſignificatio, qua ſignificat conſuetudinem, nam conſuetudo quodammodo vertitur
in naturam, et facit inclinationem ſimilem naturali. Manifeſtum eſt autem quod inclinatio
ad actum proprie convenit appetitivae virtuti, cuius eſt movere omnes potentias ad
agendum, ut ex ſupradictis patet. Et ideo non omnis virtus dicitur moralis, ſed ſolum
illa quae eſt in vi appetitiva. (Ia-IIae q. 58 a. 1 co.)
Ad primum ergo dicendum quod obiectio illa procedit de more, ſecundum quod ſignificat
conſuetudinem. (Ia-IIae q. 58 a. 1 ad 1)
Ad ſecundum dicendum quod omnis actus virtutis poteſt ex electione agi, ſed electionem
rectam agit ſola virtus quae eſt in appetitiva parte animae, dictum eſt enim ſupra
quod eligere eſt actus appetitivae partis. Unde habitus electivus, qui ſcilicet eſt
electionis principium, eſt ſolum ille qui perficit vim appetitivam, quamvis etiam
aliorum habituum actus ſub electione cadere poſſint. (Ia-IIae q. 58 a. 1 ad 2)
Ad tertium dicendum quod natura eſt principium motus, ſicut dicitur in II Phyſic.
Movere autem ad agendum proprium eſt appetitivae partis. Et ideo aſſimilari naturae
in conſentiendo rationi, eſt proprium virtutum quae ſunt in vi appetitiva. (Ia-IIae q. 58 a. 1 ad 3)
Articulus 2.
Ad ſecundum ſic proceditur. Videtur quod virtus moralis ab intellectuali non diſtinguatur.
Dicit enim Auguſtinus, in libro de Civ. Dei, quod virtus eſt ars recte vivendi. Sed
ars eſt virtus intellectualis. Ergo virtus moralis ab intellectuali non differt. (Ia-IIae q. 58 a. 2 arg. 1)
Praeterea, plerique in definitione virtutum moralium ponunt ſcientiam, ſicut quidam
definiunt quod perſeverantia eſt ſcientia vel habitus eorum quibus eſt immanendum
vel non immanendum; et ſanctitas eſt ſcientia faciens fideles et ſervantes quae ad
Deum iuſta. Scientia autem eſt virtus intellectualis. Ergo virtus moralis non debet
diſtingui ab intellectuali. (Ia-IIae q. 58 a. 2 arg. 2)
Praeterea, Auguſtinus dicit, in I Soliloq., quod virtus eſt recta et perfecta ratio.
Sed hoc pertinet ad virtutem intellectualem, ut patet in VI Ethic. ergo virtus moralis
non eſt diſtincta ab intellectuali. (Ia-IIae q. 58 a. 2 arg. 3)
Praeterea, nihil diſtinguitur ab eo quod in eius definitione ponitur. Sed virtus intellectualis
ponitur in definitione virtutis moralis, dicit enim philoſophus, in II Ethic., quod
virtus moralis eſt habitus electivus exiſtens in medietate determinata ratione, prout
ſapiens determinabit. Huiuſmodi autem recta ratio determinans medium virtutis moralis,
pertinet ad virtutem intellectualem, ut dicitur in VI Ethic. Ergo virtus moralis non
diſtinguitur ab intellectuali. (Ia-IIae q. 58 a. 2 arg. 4)
Sed contra eſt quod dicitur in I Ethic., determinatur virtus ſecundum differentiam
hanc, dicimus enim harum has quidem intellectuales, has vero morales. (Ia-IIae q. 58 a. 2 s. c.)
Reſpondeo dicendum quod omnium humanorum operum principium primum ratio eſt, et quaecumque
alia principia humanorum operum inveniantur, quodammodo rationi obediunt; diverſimode
tamen. Nam quaedam rationi obediunt omnino ad nutum, abſque omni contradictione, ſicut
corporis membra, ſi fuerint in ſua natura conſiſtentia; ſtatim enim ad imperium rationis,
manus aut pes movetur ad opus. Unde philoſophus dicit, in I Polit., quod anima regit
corpus deſpotico principatu, ideſt ſicut dominus ſervum, qui ius contradicendi non
habet. Poſuerunt igitur quidam quod omnia principia activa quae ſunt in homine, hoc
modo ſe habent ad rationem. Quod quidem ſi verum eſſet, ſufficeret quod ratio eſſet
perfecta, ad bene agendum. Unde, cum virtus ſit habitus quo perficimur ad bene agendum,
ſequeretur quod in ſola ratione eſſet, et ſic nulla virtus eſſet niſi intellectualis.
Et haec fuit opinio Socratis, qui dixit omnes virtutes eſſe prudentias, ut dicitur
in VI Ethic. Unde ponebat quod homo, ſcientia in eo exiſtente, peccare non poterat;
ſed quicumque peccabat, peccabat propter ignorantiam. Hoc autem procedit ex ſuppoſitione
falſi. Pars enim appetitiva obedit rationi non omnino ad nutum, ſed cum aliqua contradictione,
unde philoſophus dicit, in I Polit., quod ratio imperat appetitivae principatu politico,
quo ſcilicet aliquis praeeſt liberis, qui habent ius in aliquo contradicendi. Unde
Auguſtinus dicit, ſuper Pſalm., quod interdum praecedit intellectus, et ſequitur tardus
aut nullus affectus, intantum quod quandoque paſſionibus vel habitibus appetitivae
partis hoc agitur, ut uſus rationis in particulari impediatur. Et ſecundum hoc, aliqualiter
verum eſt quod Socrates dixit, quod ſcientia praeſente, non peccatur, ſi tamen hoc
extendatur uſque ad uſum rationis in particulari eligibili. Sic igitur ad hoc quod
homo bene agat, requiritur quod non ſolum ratio ſit bene diſpoſita per habitum virtutis
intellectualis; ſed etiam quod vis appetitiva ſit bene diſpoſita per habitum virtutis
moralis. Sicut igitur appetitus diſtinguitur a ratione, ita virtus moralis diſtinguitur
ab intellectuali. Unde ſicut appetitus eſt principium humani actus ſecundum quod participat
aliqualiter rationem, ita habitus moralis habet rationem virtutis humanae, inquantum
rationi conformatur. (Ia-IIae q. 58 a. 2 co.)
Ad primum ergo dicendum quod Auguſtinus communiter accipit artem, pro qualibet recta
ratione. Et ſic ſub arte includitur etiam prudentia, quae ita eſt recta ratio agibilium,
ſicut ars eſt recta ratio factibilium. Et ſecundum hoc, quod dicit quod virtus eſt
ars recte vivendi, eſſentialiter convenit prudentiae, participative autem aliis virtutibus,
prout ſecundum prudentiam diriguntur. (Ia-IIae q. 58 a. 2 ad 1)
Ad ſecundum dicendum quod tales definitiones, a quibuſcumque inveniantur datae, proceſſerunt
ex opinione Socratica, et ſunt exponendae eo modo quo de arte praedictum eſt. (Ia-IIae q. 58 a. 2 ad 2)
Et ſimiliter dicendum eſt ad tertium. (Ia-IIae q. 58 a. 2 ad 3)
Ad quartum dicendum quod recta ratio, quae eſt ſecundum prudentiam, ponitur in definitione
virtutis moralis, non tanquam pars eſſentiae eius, ſed ſicut quiddam participatum
in omnibus virtutibus moralibus, inquantum prudentia dirigit omnes virtutes morales. (Ia-IIae q. 58 a. 2 ad 4)
Articulus 3.
Ad tertium ſic proceditur. Videtur quod virtus humana non ſufficienter dividatur per
virtutem moralem et intellectualem. Prudentia enim videtur eſſe aliquid medium inter
virtutem moralem et intellectualem, connumeratur enim virtutibus intellectualibus
in VI Ethic.; et etiam ab omnibus communiter connumeratur inter quatuor virtutes cardinales,
quae ſunt morales, ut infra patebit. Non ergo ſufficienter dividitur virtus per intellectualem
et moralem, ſicut per immediata. (Ia-IIae q. 58 a. 3 arg. 1)
Praeterea, continentia et perſeverantia, et etiam patientia, non computantur inter
virtutes intellectuales. Nec etiam ſunt virtutes morales, quia non tenent medium in
paſſionibus, ſed abundant in eis paſſiones. Non ergo ſufficienter dividitur virtus
per intellectuales et morales. (Ia-IIae q. 58 a. 3 arg. 2)
Praeterea, fides, ſpes et caritas quaedam virtutes ſunt. Non tamen ſunt virtutes intellectuales,
hae enim ſolum ſunt quinque, ſcilicet ſcientia, ſapientia, intellectus, prudentia
et ars, ut dictum eſt. Nec etiam ſunt virtutes morales, quia non ſunt circa paſſiones,
circa quas maxime eſt moralis virtus. Ergo virtus non ſufficienter dividitur per intellectuales
et morales. (Ia-IIae q. 58 a. 3 arg. 3)
Sed contra eſt quod philoſophus dicit, in II Ethic., duplicem eſſe virtutem, hanc
quidem intellectualem, illam autem moralem. (Ia-IIae q. 58 a. 3 s. c.)
Reſpondeo dicendum quod virtus humana eſt quidam habitus perficiens hominem ad bene
operandum. Principium autem humanorum actuum in homine non eſt niſi duplex, ſcilicet
intellectus ſive ratio, et appetitus, haec enim ſunt duo moventia in homine, ut dicitur
in III de anima. Unde omnis virtus humana oportet quod ſit perfectiva alicuius iſtorum
principiorum. Si quidem igitur ſit perfectiva intellectus ſpeculativi vel practici
ad bonum hominis actum, erit virtus intellectualis, ſi autem ſit perfectiva appetitivae
partis, erit virtus moralis. Unde relinquitur quod omnis virtus humana vel eſt intellectualis
vel moralis. (Ia-IIae q. 58 a. 3 co.)
Ad primum ergo dicendum quod prudentia, ſecundum eſſentiam ſuam, eſt intellectualis
virtus. Sed ſecundum materiam, convenit cum virtutibus moralibus, eſt enim recta ratio
agibilium, ut ſupra dictum eſt. Et ſecundum hoc, virtutibus moralibus connumeratur. (Ia-IIae q. 58 a. 3 ad 1)
Ad ſecundum dicendum quod continentia et perſeverantia non ſunt perfectiones appetitivae
virtutis ſenſitivae. Quod ex hoc patet, quod in continente et perſeverante ſuperabundant
inordinatae paſſiones, quod non eſſet, ſi appetitus ſenſitivus eſſet perfectus aliquo
habitu conformante ipſum rationi. Eſt autem continentia, ſeu perſeverantia, perfectio
rationalis partis, quae ſe tenet contra paſſiones ne deducatur. Deficit tamen a ratione
virtutis, quia virtus intellectiva quae facit rationem ſe bene habere circa moralia,
praeſupponit appetitum rectum finis, ut recte ſe habeat circa principia, ideſt fines,
ex quibus ratiocinatur; quod continenti et perſeveranti deeſt. Neque etiam poteſt
eſſe perfecta operatio quae a duabus potentiis procedit, niſi utraque potentia perficiatur
per debitum habitum, ſicut non ſequitur perfecta actio alicuius agentis per inſtrumentum,
ſi inſtrumentum non ſit bene diſpoſitum, quantumcumque principale agens ſit perfectum.
Unde ſi appetitus ſenſitivus, quem movet rationalis pars, non ſit perfectus; quantumcumque
rationalis pars ſit perfecta, actio conſequens non erit perfecta. Unde nec principium
actionis erit virtus. Et propter hoc, continentia a delectationibus, et perſeverantia
a triſtitiis, non ſunt virtutes, ſed aliquid minus virtute, ut philoſophus dicit,
in VII Ethic. (Ia-IIae q. 58 a. 3 ad 2)
Ad tertium dicendum quod fides, ſpes et caritas ſunt ſupra virtutes humanas, ſunt
enim virtutes hominis prout eſt factus particeps divinae gratiae. (Ia-IIae q. 58 a. 3 ad 3)
Articulus 4.
Ad quartum ſic proceditur. Videtur quod virtus moralis poſſit eſſe ſine intellectuali.
Virtus enim moralis, ut dicit Tullius, eſt habitus in modum naturae, rationi conſentaneus.
Sed natura etſi conſentiat alicui ſuperiori rationi moventi, non tamen oportet quod
illa ratio naturae coniungatur in eodem, ſicut patet in rebus naturalibus cognitione
carentibus. Ergo poteſt eſſe in homine virtus moralis in modum naturae, inclinans
ad conſentiendum rationi, quamvis illius hominis ratio non ſit perfecta per virtutem
intellectualem. (Ia-IIae q. 58 a. 4 arg. 1)
Praeterea, per virtutem intellectualem homo conſequitur rationis uſum perfectum. Sed
quandoque contingit quod aliqui in quibus non multum viget uſus rationis, ſunt virtuoſi
et Deo accepti. Ergo videtur quod virtus moralis poſſit eſſe ſine virtute intellectuali. (Ia-IIae q. 58 a. 4 arg. 2)
Praeterea, virtus moralis facit inclinationem ad bene operandum. Sed quidam habent
naturalem inclinationem ad bene operandum, etiam abſque rationis iudicio. Ergo virtutes
morales poſſunt eſſe ſine intellectuali. (Ia-IIae q. 58 a. 4 arg. 3)
Sed contra eſt quod Gregorius dicit, in XXII Moral., quod ceterae virtutes, niſi ea
quae appetunt, prudenter agant, virtutes eſſe nequaquam poſſunt. Sed prudentia eſt
virtus intellectualis, ut ſupra dictum eſt. Ergo virtutes morales non poſſunt eſſe
ſine intellectualibus. (Ia-IIae q. 58 a. 4 s. c.)
Reſpondeo dicendum quod virtus moralis poteſt quidem eſſe ſine quibuſdam intellectualibus
virtutibus, ſicut ſine ſapientia, ſcientia et arte, non autem poteſt eſſe ſine intellectu
et prudentia. Sine prudentia quidem eſſe non poteſt moralis virtus, quia moralis virtus
eſt habitus electivus, ideſt faciens bonam electionem. Ad hoc autem quod electio ſit
bona, duo requiruntur. Primo, ut ſit debita intentio finis, et hoc fit per virtutem
moralem, quae vim appetitivam inclinat ad bonum conveniens rationi, quod eſt finis
debitus. Secundo, ut homo recte accipiat ea quae ſunt ad finem, et hoc non poteſt
eſſe niſi per rationem recte conſiliantem, iudicantem et praecipientem; quod pertinet
ad prudentiam et ad virtutes ſibi annexas, ut ſupra dictum eſt. Unde virtus moralis
ſine prudentia eſſe non poteſt. Et per conſequens nec ſine intellectu. Per intellectum
enim cognoſcuntur principia naturaliter nota, tam in ſpeculativis quam in operativis.
Unde ſicut recta ratio in ſpeculativis, inquantum procedit ex principiis naturaliter
cognitis, praeſupponit intellectum principiorum; ita etiam prudentia, quae eſt recta
ratio agibilium. (Ia-IIae q. 58 a. 4 co.)
Ad primum ergo dicendum quod inclinatio naturae in rebus carentibus ratione, eſt abſque
electione, et ideo talis inclinatio non requirit ex neceſſitate rationem. Sed inclinatio
virtutis moralis eſt cum electione, et ideo ad ſuam perfectionem indiget quod ſit
ratio perfecta per virtutem intellectualem. (Ia-IIae q. 58 a. 4 ad 1)
Ad ſecundum dicendum quod in virtuoſo non oportet quod vigeat uſus rationis quantum
ad omnia, ſed ſolum quantum ad ea quae ſunt agenda ſecundum virtutem. Et ſic uſus
rationis viget in omnibus virtuoſis. Unde etiam qui videntur ſimplices, eo quod carent
mundana aſtutia, poſſunt eſſe prudentes; ſecundum illud Matth. X, eſtote prudentes
ſicut ſerpentes, et ſimplices ſicut columbae. (Ia-IIae q. 58 a. 4 ad 2)
Ad tertium dicendum quod naturalis inclinatio ad bonum virtutis, eſt quaedam inchoatio
virtutis, non autem eſt virtus perfecta. Huiuſmodi enim inclinatio, quanto eſt fortior,
tanto poteſt eſſe periculoſior, niſi recta ratio adiungatur, per quam fiat recta electio
eorum quae conveniunt ad debitum finem, ſicut equus currens, ſi ſit caecus, tanto
fortius impingit et laeditur, quanto fortius currit. Et ideo, etſi virtus moralis
non ſit ratio recta, ut Socrates dicebat; non tamen ſolum eſt ſecundum rationem rectam,
inquantum inclinat ad id quod eſt ſecundum rationem rectam, ut Platonici poſuerunt;
ſed etiam oportet quod ſit cum ratione recta, ut Ariſtoteles dicit, in VI Ethic. (Ia-IIae q. 58 a. 4 ad 3)
Articulus 5.
Ad quintum ſic proceditur. Videtur quod virtus intellectualis poſſit eſſe ſine virtute
morali. Perfectio enim prioris non dependet a perfectione poſterioris. Sed ratio eſt
prior appetitu ſenſitivo, et movens ipſum. Ergo virtus intellectualis quae eſt perfectio
rationis, non dependet a virtute morali, quae eſt perfectio appetitivae partis. Poteſt
ergo eſſe ſine ea. (Ia-IIae q. 58 a. 5 arg. 1)
Praeterea, moralia ſunt materia prudentiae, ſicut factibilia ſunt materia artis. Sed
ars poteſt eſſe ſine propria materia, ſicut faber ſine ferro. Ergo et prudentia poteſt
eſſe ſine virtutibus moralibus, quae tamen inter omnes intellectuales virtutes, maxime
moralibus coniuncta videtur. (Ia-IIae q. 58 a. 5 arg. 2)
Praeterea, prudentia eſt virtus bene conſiliativa, ut dicitur in VI Ethic. Sed multi
bene conſiliantur, quibus tamen virtutes morales deſunt. Ergo prudentia poteſt eſſe
ſine virtute morali. (Ia-IIae q. 58 a. 5 arg. 3)
Sed contra, velle malum facere opponitur directe virtuti morali; non autem opponitur
alicui quod ſine virtute morali eſſe poteſt. Opponitur autem prudentiae quod volens
peccet, ut dicitur in VI Ethic. Non ergo prudentia poteſt eſſe ſine virtute morali. (Ia-IIae q. 58 a. 5 s. c.)
Reſpondeo dicendum quod aliae virtutes intellectuales ſine virtute morali eſſe poſſunt,
ſed prudentia ſine virtute morali eſſe non poteſt. Cuius ratio eſt, quia prudentia
eſt recta ratio agibilium; non autem ſolum in univerſali, ſed etiam in particulari,
in quibus ſunt actiones. Recta autem ratio praeexigit principia ex quibus ratio procedit.
Oportet autem rationem circa particularia procedere non ſolum ex principiis univerſalibus,
ſed etiam ex principiis particularibus. Circa principia quidem univerſalia agibilium,
homo recte ſe habet per naturalem intellectum principiorum, per quem homo cognoſcit
quod nullum malum eſt agendum; vel etiam per aliquam ſcientiam practicam. Sed hoc
non ſufficit ad recte ratiocinandum circa particularia. Contingit enim quandoque quod
huiuſmodi univerſale principium cognitum per intellectum vel ſcientiam, corrumpitur
in particulari per aliquam paſſionem, ſicut concupiſcenti, quando concupiſcentia vincit,
videtur hoc eſſe bonum quod concupiſcit, licet ſit contra univerſale iudicium rationis.
Et ideo, ſicut homo diſponitur ad recte ſe habendum circa principia univerſalia, per
intellectum naturalem vel per habitum ſcientiae; ita ad hoc quod recte ſe habeat circa
principia particularia agibilium, quae ſunt fines, oportet quod perficiatur per aliquos
habitus ſecundum quos fiat quodammodo homini connaturale recte iudicare de fine. Et
hoc fit per virtutem moralem, virtuoſus enim recte iudicat de fine virtutis, quia
qualis unuſquiſque eſt, talis finis videtur ei, ut dicitur in III Ethic. Et ideo ad
rectam rationem agibilium, quae eſt prudentia, requiritur quod homo habeat virtutem
moralem. (Ia-IIae q. 58 a. 5 co.)
Ad primum ergo dicendum quod ratio, ſecundum quod eſt apprehenſiva finis, praecedit
appetitum finis, ſed appetitus finis praecedit rationem ratiocinantem ad eligendum
ea quae ſunt ad finem, quod pertinet ad prudentiam. Sicut etiam in ſpeculativis, intellectus
principiorum eſt principium rationis ſyllogizantis. (Ia-IIae q. 58 a. 5 ad 1)
Ad ſecundum dicendum quod principia artificialium non diiudicantur a nobis bene vel
male ſecundum diſpoſitionem appetitus noſtri, ſicut fines, qui ſunt moralium principia,
ſed ſolum per conſiderationem rationis. Et ideo ars non requirit virtutem perficientem
appetitum, ſicut requirit prudentia. (Ia-IIae q. 58 a. 5 ad 2)
Ad tertium dicendum quod prudentia non ſolum eſt bene conſiliativa, ſed etiam bene
iudicativa et bene praeceptiva. Quod eſſe non poteſt, niſi removeatur impedimentum
paſſionum corrumpentium iudicium et praeceptum prudentiae; et hoc per virtutem moralem. (Ia-IIae q. 58 a. 5 ad 3)