QuaestioArticulus

Prima pars. Quaestio 18.
Over het leven van God .

Articulus 1.
Leven alle natuurdingen?

Ad primum sic proceditur. Videtur quod omnium rerum naturalium sit vivere. Dicit enim philosophus, in VIII Physic., quod motus est ut vita quaedam natura existentibus omnibus. Sed omnes res naturales participant motum. Ergo omnes res naturales participant vitam. (Iª q. 18 a. 1 arg. 1)

1 — Men beweert, dat alle natuurdingen leven. De Wijsgeer immers zegt in het VIIIe Boek van de Physica (Ie H., Nr 1), dat de beweging als een leven is, dat van nature toekomt aan al wat bestaat. Maar alle natuurdingen hebben deel aan de beweging. Dus hebben zij ook alle deel aan het leven.

Praeterea, plantae dicuntur vivere, inquantum habent in seipsis principium motus augmenti et decrementi. Sed motus localis est perfectior et prior secundum naturam quam motus augmenti et decrementi, ut probatur in VIII Physic. Cum igitur omnia corpora naturalia habeant aliquod principium motus localis, videtur quod omnia corpora naturalia vivant. (Iª q. 18 a. 1 arg. 2)

2 — Van de planten zeggen we, dat ze leven, in zoover ze door een innerlijk beginsel groeien en afnemen. Welnu, de plaatselijke beweging is van nature volmaakter dan de beweging van groeien en afnemen, en gaat er van nature aan vooraf, zooals bewezen wordt in de Physica (VIIIe B., VIIe H., Nr 2 v. v.). Welnu, in alle natuurdingen is er een beginsel van plaatselijke beweging. Dus leven alle natuurdingen.

Praeterea, inter corpora naturalia imperfectiora sunt elementa. Sed eis attribuitur vita, dicuntur enim aquae vivae. Ergo multo magis alia corpora naturalia vitam habent. (Iª q. 18 a. 1 arg. 3)

3 — Onder de natuurdingen zijn de oerstoffen de onvolmaaktste. Toch kent men er het leven aan toe; spreekt men b. v. niet van levende wateren? Bijgevolg dienen wij veel meer de andere lichamelijke natuurdingen levend te noemen.

Sed contra est quod dicit Dionysius, VI cap. de Div. Nom., quod plantae secundum ultimam resonantiam vitae habent vivere, ex quo potest accipi quod ultimum gradum vitae obtinent plantae. Sed corpora inanimata sunt infra plantas. Ergo eorum non est vivere. (Iª q. 18 a. 1 s. c.)

Dit strookt echter niet met de woorden van Dionysius in het Boek Over de Goddelijke Namen (VIe H.) : « De planten hebben een laatsten weergalm van het leven », waaruit wij kunnen afleiden, dat de planten op de laagste sport staan van het leven. Welnu, de onbezielde lichamen staan nog lager dan de planten; ze leven dus niet.

Respondeo dicendum quod ex his quae manifeste vivunt, accipere possumus quorum sit vivere, et quorum non sit vivere. Vivere autem manifeste animalibus convenit, dicitur enim in libro de vegetabilibus, quod vita in animalibus manifesta est. Unde secundum illud oportet distinguere viventia a non viventibus secundum quod animalia dicuntur vivere. Hoc autem est in quo primo manifestatur vita, et in quo ultimo remanet. Primo autem dicimus animal vivere, quando incipit ex se motum habere; et tandiu iudicatur animal vivere, quandiu talis motus in eo apparet; quando vero iam ex se non habet aliquem motum, sed movetur tantum ab alio tunc dicitur animal mortuum, per defectum vitae. Ex quo patet quod illa proprie sunt viventia, quae seipsa secundum aliquam speciem motus movent; sive accipiatur motus proprie, sicut motus dicitur actus imperfecti, idest existentis in potentia; sive motus accipiatur communiter, prout motus dicitur actus perfecti, prout intelligere et sentire dicitur moveri, ut dicitur in III de anima. Ut sic viventia dicantur quaecumque se agunt ad motum vel operationem aliquam, ea vero in quorum natura non est ut se agant ad aliquem motum vel operationem, viventia dici non possunt, nisi per aliquam similitudinem. (Iª q. 18 a. 1 co.)

Wanneer wij de dingen beschouwen die blijkbaar leven, is het gemakkelijk om vast te stellen, welke wezens leven, en welke niet. Welnu, het leven komt klaarblijkelijk toe aan de dieren. Zoo lezen wij in het Boek Over de planten (Ie B., Ie H.), dat het leven zich bij de dieren duidelijk openbaart. We zullen dus weten, waarin levende wezens verschillen van niet-levende, wanneer we zullen weten, waarom wij zeggen, dat de dieren leven wanneer wij het verschijnsel zullen kennen, waarin het leven voor het eerst tot uiting komt, en dat het langst van al blijft voortduren. Welnu, wij zeggen voor het eerst van een dier, dat het leeft, wanneer het uit zichzelf begint te bewegen, en zoolang wij die beweging waarnemen, meenen wij, dat het leeft; wanneer het daarentegen niet meer uit zichzelf beweegt, maar alleen door een ander in beweging gebracht wordt, dan zeggen wij, dat het dier dood is en levenloos. Daaruit blijkt, dat die wezens eigenlijk leven, welke zichzelf op eenige wijze bewegen, hetzij men spréékt over beweging in strikten zin, nl. de daad van het onvolmaakte, d. i. van wat in aanleg is, hetzij men spreekt over beweging in breederen zin, nl. de daad van het volmaakte; en in dien zin worden begrijpen en gevoelen bewegingen genoemd, zooals gezegd wordt in het IIIe Boek Over de Ziel (IVe H., Nr 9). Levend noemen wij dus alle wezens, die zichzelf in beweging brengen, of uit zichzelf handelen. De dingen daarentegen die van nature niet bij machte zijn om zulke beweging of verrichting voort te brengen, mogen wij geen levende wezens noemen, tenzij bij wijze van beeldspraak.

Ad primum ergo dicendum quod verbum illud philosophi potest intelligi vel de motu primo, scilicet corporum caelestium; vel de motu communiter. Et utroque modo motus dicitur quasi vita corporum naturalium, per similitudinem; et non per proprietatem. Nam motus caeli est in universo corporalium naturarum, sicut motus cordis in animali, quo conservatur vita. Similiter etiam quicumque motus naturalis hoc modo se habet ad res naturales, ut quaedam similitudo vitalis operationis. Unde, si totum universum corporale esset unum animal, ita quod iste motus esset a movente intrinseco, ut quidam posuerunt, sequeretur quod motus esset vita omnium naturalium corporum. (Iª q. 18 a. 1 ad 1)

1 — Die woorden van den Wijsgeer kunnen betrekking hebben, ófwel op de eerste beweging, die nl. van de hemellichamen, ófwel op de beweging in het algemeen; en op beide wijzen zegt men wel in overdrachtelijken, maar niet in eigenlijken zin, dat de beweging het leven is van de natuurdingen. Want wat de beweging van den hemel is voor het stoffelijk heelal, is voor het dier de beweging van het hart, waardoor het leven onderhouden wordt. Insgelijks is de natuurlijke beweging in de natuurdingen als een afbeeldsel van de levensverrichting. Indien dus heel het stoffelijk heelal een bezield wezen was, zoodat de beweging van een innerlijken beweger uitgaat, zooals sommigen beweerd hebben, dan zou de beweging inderdaad het leven zijn van alle natuurdingen.

Ad secundum dicendum quod corporibus gravibus et levibus non competit moveri, nisi secundum quod sunt extra dispositionem suae naturae, utpote cum sunt extra locum proprium, cum enim sunt in loco proprio et naturali, quiescunt. Sed plantae et aliae res viventes moventur motu vitali, secundum hoc quod sunt in sua dispositione naturali, non autem in accedendo ad eam vel in recedendo ab ea, imo secundum quod recedunt a tali motu, recedunt a naturali dispositione. Et praeterea, corpora gravia et levia moventur a motore extrinseco, vel generante, qui dat formam, vel removente prohibens, ut dicitur in VIII Physic., et ita non movent seipsa, sicut corpora viventia. (Iª q. 18 a. 1 ad 2)

2 — De zware en lichte lichamen bewegen niet, tenzij wanneer zij buiten hun natuureigen toestand zijn, b. v. buiten de plaats die hun eigen is; wanneer zij zich immers op hun eigen natuurlijke plaats bevinden, bewegen ze niet. Maar de planten en andere levende wezens worden door een levensbeweging bewogen, in zoover zij in bun natuurlijken toestand zijn, en niet in zoover zij er toe naderen of er van afwijken. Wat meer is, ze wijken van hun natuurlijken toestand af, in zoover de levensbeweging afneemt. Daarbij worden de zware en lichte lichamen in beweging gebracht van buiten uit, hetzij door de voortbrengende oorzaak die den vorm geeft, hetzij door iets wat het beletsel wegneemt, zooals wij lezen in het VIIIe Boek der Physica (IVe H., Nr 7). Die lichamen bewegen dus niet zooals de levende.

Ad tertium dicendum quod aquae vivae dicuntur, quae habent continuum fluxum, aquae enim stantes, quae non continuantur ad principium continue fluens, dicuntur mortuae, ut aquae cisternarum et lacunarum. Et hoc dicitur per similitudinem, inquantum enim videntur se movere, habent similitudinem vitae. Sed tamen non est in eis vera ratio vitae, quia hunc motum non habent a seipsis, sed a causa generante eas; sicut accidit circa motum aliorum gravium et levium. (Iª q. 18 a. 1 ad 3)

3 — Levende wateren worden die genoemd, die aanhoudend vloeien ; stilstaande wateren, die niet verbonden zijn met een bron, die onophoudend vloeit, noemt men doode wateren, zooals b. v. het water van waterputten en poelen. Dat is echter maar een vergelijking, want het heeft er alleen den schijn van, dat ze zichzelf bewegen, en zóó heeft het er den schijn van, dat ze leven; in werkelijkheid leven ze echter niet, daar zij niet uit zichzelf bewegen, maar door hun oorzaak bewogen worden, evenals al de andere zware of lichte lichamen.

Articulus 2.
Is het leven een werking?

Ad secundum sic proceditur. Videtur quod vita sit quaedam operatio. Nihil enim dividitur nisi per ea quae sunt sui generis. Sed vivere dividitur per operationes quasdam, ut patet per philosophum in II libro de anima, qui distinguit vivere per quatuor, scilicet alimento uti, sentire, moveri secundum locum, et intelligere. Ergo vita est operatio quaedam. (Iª q. 18 a. 2 arg. 1)

1 — Men beweert, dat het leven een werking is. Immers, datgene wat een beginsel van verdeeling is, moet altijd behooren tot het geslacht van de dingen, die verdeeld worden. Welnu, het leven wordt onderverdeeld in verschillende werkingen, zooals blijkt uit het IIe Boek Over de Ziel (IIe H., Nr 2), waar de Wijsgeer het leven onderverdeelt in vier deelen, nl. in zich voeden, gevoelen, zich bewegen in de ruimte, en denken. Dus is het leven een werking.

Praeterea, vita activa dicitur alia esse a contemplativa. Sed contemplativi ab activis non diversificantur nisi secundum operationes quasdam. Ergo vita est quaedam operatio. (Iª q. 18 a. 2 arg. 2)

2 — Het werkend leven wordt onderscheiden van het beschouwend leven. Welnu, dit onderscheid berust op zekere werkingen. Dus is het leven een werking.

Praeterea, cognoscere Deum est operatio quaedam. Haec autem est vita, ut patet per illud Ioan. XVII, haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum. Ergo vita est operatio. (Iª q. 18 a. 2 arg. 3)

3 — God kennen is een werking. Welnu, God kennen is leven, zooals blijkt uit Johannes (17, 3) : « Dit is het eeuwig leven, dat zij U kennen, den eenigen God ». Het leven is dus een werking.

Sed contra est quod dicit philosophus, in II de anima, vivere viventibus est esse. (Iª q. 18 a. 2 s. c.)

Volgens de woorden van den Wijsgeer echter in het IIe Boek Over de Ziel (IVe H., Nr 4), is leven voor de levende wezens, zijn.

Respondeo dicendum quod, sicut ex dictis patet, intellectus noster, qui proprie est cognoscitivus quidditatis rei ut proprii obiecti, accipit a sensu, cuius propria obiecta sunt accidentia exteriora. Et inde est quod ex his quae exterius apparent de re, devenimus ad cognoscendam essentiam rei. Et quia sic nominamus aliquid sicut cognoscimus illud, ut ex supradictis patet, inde est quod plerumque a proprietatibus exterioribus imponuntur nomina ad significandas essentias rerum. Unde huiusmodi nomina quandoque accipiuntur proprie pro ipsis essentiis rerum, ad quas significandas principaliter sunt imposita, aliquando autem sumuntur pro proprietatibus a quibus imponuntur, et hoc minus proprie. Sicut patet quod hoc nomen corpus impositum est ad significandum quoddam genus substantiarum, ex eo quod in eis inveniuntur tres dimensiones, et ideo aliquando ponitur hoc nomen corpus ad significandas tres dimensiones, secundum quod corpus ponitur species quantitatis. Sic ergo dicendum est et de vita. Nam vitae nomen sumitur ex quodam exterius apparenti circa rem, quod est movere seipsum, non tamen est impositum hoc nomen ad hoc significandum, sed ad significandam substantiam cui convenit secundum suam naturam movere seipsam, vel agere se quocumque modo ad operationem. Et secundum hoc, vivere nihil aliud est quam esse in tali natura, et vita significat hoc ipsum, sed in abstracto; sicut hoc nomen cursus significat ipsum currere in abstracto. Unde vivum non est praedicatum accidentale, sed substantiale. Quandoque tamen vita sumitur minus proprie pro operationibus vitae, a quibus nomen vitae assumitur; sicut dicit philosophus, IX Ethic., quod vivere principaliter est sentire vel intelligere. (Iª q. 18 a. 2 co.)

Zooals vroeger werd aangetoond (XVIIe Kw, 1e en 3e Art.) is het eigen en soortelijk objekt van ons verstand de watheid van de dingen; maar ons verstand ontleent zijn kennis aan de zinnen, waarvan het eigen objekt de uiterlijke bijkomstigheden zijn: zoo voeren de uiterlijke verschijnselen van een ding ons tot de kennis van het wezen er van. Daar wij nu de dingen benoemen, overeenkomstig de kennis die wij er van hebben, zooals hierboven bewezen werd (XIIIe Kw., 1e Art.), ontleenen wij veelal de namen, waardoor wij het wezen der dingen willen aanduiden, aan hun uiterlijke eigenschappen. Die namen worden dan ook gebruikt, soms in eigenlijken zin, om het wezen van de dingen aan te duiden, dat zij hoofdzakelijk moeten aanduiden, soms in minder eigenlijken zin, om de eigenschappen zelf aan te duiden, waaraan zij ontleend zijn. Zoo wordt b. v. het woord lichaam klaarblijkelijk gebruikt om een soort zelfstandigheden aan te duiden, omdat zij drie afmetingen hebben, en daarom wordt dat woord lichaam soms gebruikt om de drie afmetingen zelf aan te duiden, wanneer men nl. spreekt van een lichaam, als van een soort hoegrootheid. Hetzelfde geldt ook voor het leven. Want het woord leven is ontleend aan een uitwendig verschijnsel van het ding, nl. aan het zichzelf bewegen. Toch wordt door het woord leven dit verschijnsel niet aangeduid, maar wél de zelfstandigheid, die van nature zichzelf beweegt, of op een of andere wijze uit zichzelf handelt. Leven, als werkwoord genomen, beteekent dus niets anders dan het bestaan in zulke natuur; en leven, als zelfstandig naamwoord gebruikt, beteekent hetzelfde, maar op abstrakte wijze, evenals het woord gang het abstrakte woord is voor gaan. Daarom is het woord levend geen bijkomstig, maar een essentieel gezegde. Soms toch wordt het woord leven in minder eigenlijken zin gebruikt om de levensverrichtingen aan te duiden, waaraan de naam ontleend is, zooals blijkt uit de woorden van den Wijsgeer in het IXe Boek der Ethica (IXe H., Nr 7), dat nl. leven vooral voelen is en verstaan.

Ad primum ergo dicendum quod philosophus ibi accipit vivere pro operatione vitae. Vel dicendum est melius, quod sentire et intelligere, et huiusmodi, quandoque sumuntur pro quibusdam operationibus; quandoque autem pro ipso esse sic operantium. Dicitur enim IX Ethic., quod esse est sentire vel intelligere, idest habere naturam ad sentiendum vel intelligendum. Et hoc modo distinguit philosophus vivere per illa quatuor. Nam in istis inferioribus quatuor sunt genera viventium. Quorum quaedam habent naturam solum ad utendum alimento, et ad consequentia, quae sunt augmentum et generatio; quaedam ulterius ad sentiendum, ut patet in animalibus immobilibus, sicut sunt ostrea; quaedam vero, cum his, ulterius ad movendum se secundum locum, sicut animalia perfecta, ut quadrupedia et volatilia et huiusmodi; quaedam vero ulterius ad intelligendum, sicut homines. (Iª q. 18 a. 2 ad 1)

1 — In de aangehaalde zinsnede gebruikt de Wijsgeer het woord leven in den zin van levensverrichting. Of liever, gevoelen en verstaan en dergelijke woorden worden soms gebruikt om de daad, soms om het wezen zelf van de werkdadige dingen aan te duiden. Zoo lezen wij in het IXe Boek der Ethica (IXe H., Nr 7), dat leven is: voelen of denken, d. i. een natuur hebben, waardoor men kan voelen of denken, en in dien zin onderscheidt de Wijsgeer die vier levensverrichtingen. In dit ondermaansche immers treffen wij vier soorten levende wezens aan; sommige bezitten alleen een natuur waardoor ze kunnen voedsel gebruiken en de levensverrichtingen uitvoeren, die daarmee verband houden, nl. groei en voortplanting; andere hebben daarbij het gevoelsleven, nl. de onbeweeglijke dieren, zooals de oesters; andere hebben, benevens de vermelde vermogens, de macht om zichzelf te bewegen in de ruimte, nl. de volmaakte dieren, zooals de viervoeters, de vogelen, en dergelijke; eindelijk zijn er, die boven dat alles nog het vermogen hebben om te denken, nl. de menschen.

Ad secundum dicendum quod opera vitae dicuntur, quorum principia sunt in operantibus, ut seipsos inducant in tales operationes. Contingit autem aliquorum operum inesse hominibus non solum principia naturalia, ut sunt potentiae naturales; sed etiam quaedam superaddita, ut sunt habitus inclinantes ad quaedam operationum genera quasi per modum naturae, et facientes illas operationes esse delectabiles. Et ex hoc dicitur, quasi per quandam similitudinem, quod illa operatio quae est homini delectabilis, et ad quam inclinatur, et in qua conversatur, et ordinat vitam suam ad ipsam, dicitur vita hominis, unde quidam dicuntur agere vitam luxuriosam, quidam vitam honestam. Et per hunc modum vita contemplativa ab activa distinguitur. Et per hunc etiam modum cognoscere Deum dicitur vita aeterna. (Iª q. 18 a. 2 ad 2)

2 — Levensverrichtingen zijn die, waarvan het beginsel in de handelende wezens zelf ligt, die dan ook uit zichzelf tot de handeling kunnen overgaan. Buiten de aangeboren beginselen zijner daden, nl. de natuurlijke vermogens, kunnen er in den mensch nog andere gevonden worden, die aan de eerste toegevoegd worden, b. v. de hebbelijkheden, die als een natuurlijke neiging zijn tot bepaalde handelingen, en er het handelend wezen behagen in doen scheppen. Daarom wordt die handeling, die den mensch aangenaam is, die door hem gezocht wordt, en waarnaar hij zijn leven schikt, bij vergelijking zijn leven genoemd; zoo zeggen wij van sommige menschen, dat zij een zinnelijk, of een deugdzaam leven leiden. En op die manier wordt ook het beschouwend leven van het werkend leven onderscheiden, en zegt men ook dat God kennen het eeuwig leven is.

Unde patet solutio ad tertium. (Iª q. 18 a. 2 ad 3)

3 — Dit antwoord volstaat als weerlegging van de 3e bedenking.

Articulus 3.
Komt het leven toe aan God?

Ad tertium sic proceditur. Videtur quod Deo non conveniat vita. Vivere enim dicuntur aliqua secundum quod movent seipsa, ut dictum est. Sed Deo non competit moveri. Ergo neque vivere. (Iª q. 18 a. 3 arg. 1)

1 — Men beweert, dat het leven aan God niet toekomt. Iets leeft immers, in zoover het zichzelf beweegt, zooals uit het vorig Artikel blijkt. Welnu, in God is er geen beweging. Dus ook geen leven.

Praeterea, in omnibus quae vivunt, est accipere aliquod vivendi principium, unde dicitur in II de anima, quod anima est viventis corporis causa et principium. Sed Deus non habet aliquod principium. Ergo sibi non competit vivere. (Iª q. 18 a. 3 arg. 2)

2 — In alle levende wezens moet er een levensbeginsel zijn. Ook lezen wij in het IIe Boek Over de Ziel (IVe H., Nr 3), dat de ziel de oorzaak is en het beginsel van het levend lichaam. Maar God heeft geen beginsel. Dus is er geen leven in Hem.

Praeterea, principium vitae in rebus viventibus quae apud nos sunt, est anima vegetabilis, quae non est nisi in rebus corporalibus. Ergo rebus incorporalibus non competit vivere. (Iª q. 18 a. 3 arg. 3)

3 — Het levensbeginsel is in de levende wezens die wij kennen, de plantenziel. Welnu, die treft men alleen aan in lichamelijke wezens. Onstoffelijke wezens leven dus niet.

Sed contra est quod dicitur in Psalmo LXXXIII, cor meum et caro mea exultaverunt in Deum vivum. (Iª q. 18 a. 3 s. c.)

Wij lezen echter. Psalm 83, 3: « Mijn hart en mijn vleesch zijn opgesprongen van blijdschap, om den levenden God. »

Respondeo dicendum quod vita maxime proprie in Deo est. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod, cum vivere dicantur aliqua secundum quod operantur ex seipsis, et non quasi ab aliis mota; quanto perfectius competit hoc alicui, tanto perfectius in eo invenitur vita. In moventibus autem et motis tria per ordinem inveniuntur. Nam primo, finis movet agentem; agens vero principale est quod per suam formam agit; et hoc interdum agit per aliquod instrumentum, quod non agit ex virtute suae formae, sed ex virtute principalis agentis; cui instrumento competit sola executio actionis. Inveniuntur igitur quaedam, quae movent seipsa, non habito respectu ad formam vel finem, quae inest eis a natura, sed solum quantum ad executionem motus, sed forma per quam agunt, et finis propter quem agunt, determinantur eis a natura. Et huiusmodi sunt plantae, quae secundum formam inditam eis a natura, movent seipsas secundum augmentum et decrementum. Quaedam vero ulterius movent seipsa, non solum habito respectu ad executionem motus, sed etiam quantum ad formam quae est principium motus, quam per se acquirunt. Et huiusmodi sunt animalia, quorum motus principium est forma non a natura indita, sed per sensum accepta. Unde quanto perfectiorem sensum habent, tanto perfectius movent seipsa. Nam ea quae non habent nisi sensum tactus, movent solum seipsa motu dilatationis et constrictionis, ut ostrea, parum excedentia motum plantae. Quae vero habent virtutem sensitivam perfectam, non solum ad cognoscendum coniuncta et tangentia, sed etiam ad cognoscendum distantia, movent seipsa in remotum motu processivo. Sed quamvis huiusmodi animalia formam quae est principium motus, per sensum accipiant, non tamen per seipsa praestituunt sibi finem suae operationis, vel sui motus; sed est eis inditus a natura, cuius instinctu ad aliquid agendum moventur per formam sensu apprehensam. Unde supra talia animalia sunt illa quae movent seipsa, etiam habito respectu ad finem, quem sibi praestituunt. Quod quidem non fit nisi per rationem et intellectum, cuius est cognoscere proportionem finis et eius quod est ad finem, et unum ordinare in alterum. Unde perfectior modus vivendi est eorum quae habent intellectum, haec enim perfectius movent seipsa. Et huius est signum, quod in uno et eodem homine virtus intellectiva movet potentias sensitivas; et potentiae sensitivae per suum imperium movent organa, quae exequuntur motum. Sicut etiam in artibus, videmus quod ars ad quam pertinet usus navis, scilicet ars gubernatoria, praecipit ei quae inducit formam navis, et haec praecipit illi quae habet executionem tantum, in disponendo materiam. Sed quamvis intellectus noster ad aliqua se agat, tamen aliqua sunt ei praestituta a natura; sicut sunt prima principia, circa quae non potest aliter se habere, et ultimus finis, quem non potest non velle. Unde, licet quantum ad aliquid moveat se, tamen oportet quod quantum ad aliqua ab alio moveatur. Illud igitur cuius sua natura est ipsum eius intelligere, et cui id quod naturaliter habet, non determinatur ab alio, hoc est quod obtinet summum gradum vitae. Tale autem est Deus. Unde in Deo maxime est vita. Unde philosophus, in XII Metaphys., ostenso quod Deus sit intelligens, concludit quod habeat vitam perfectissimam et sempiternam, quia intellectus eius est perfectissimus, et semper in actu. (Iª q. 18 a. 3 co.)

In God is er leven, in den meest eigenlijken zin van het woord. De volgende beschouwingen zullen dit duidelijk maken. Wij zeggen, dat iets leeft, voor zoover het zichzelf beweegt, en voor zoover het door geen ander in beweging gebracht wordt. Het leven van een wezen zal dus des te volmaakter zijn, als het zichzelf op meer volmaakte wijze beweegt. Onder de dingen nu, die beweging vóórtbrengen of ondergaan, is er een drievoudige rangschikking: ten eerste brengt het doel de werkende oorzaak in beweging; en de voornaamste werkende oorzaak is die, welke krachtens haar eigen vorm handelt; en soms gebruikt zij daarvoor een werktuig, dat niet werkdadig is door zijn eigen vorm, maar door de kracht van de voornaamste werkende oorzaak ; het werktuig voert dan alleen de handëling uit. Sommige wezens nu bewegen zichzelf, niet ten opzichte van hun doel of van hun vorm, want het doel waarvoor zij handelen en de vorm waardoor zij handelen, zijn hun van nature gegeven; maar zij bewegen zichzelf alleen in zoover zij de werking uitvoeren. Het zijn de planten, die, overeenkomstig den vorm, die hun van nature eigen is, zichzelf bewegen, d. i. groeien of afnemen. Andere wezens bewegen zichzelf, niet alleen ten opzichte van het uitvoeren van de beweging, maar ook met betrekking tot den vorm, die het beginsel van de beweging is, en dien zij zelf aanwerven. En dit zijn de dieren, waarin een door de zintuigen verkregen vorm en niet de eigen natuurvorm, het beginsel is van de beweging. Hoe volmaakter hun zintuigen zijn, des te volmaakter bewegen zij zich. Want de zelfbeweging van die dieren, welke alleen den tastzin bezitten, bestaat alleen in een uitzetten of inkrimpen, zooals bij de oesters, en overtreft maar weinig de beweging van een plant. De dieren integendeel, die volmaakte zintuigelijke vermogens hebben, waarmede zij niet alleen datgene kunnen kennen wat met hun wezen verbonden is of in hun bereik ligt, maar ook datgene wat afgelegen is, bewegen en verplaatsen zichzelf naar de verwijderde dingen. Hoewel die dieren door bun zintuigen den vorm aanwerven, die het beginsel is van hun beweging, toch valt het buiten hun vermogen, zelf het doel van hun handeling en beweging vast te stellen ; dit is hun van nature aangeboren, en daarom bewegen zij er zich instinktmatig naar toe, krachtens den vorm, door de zinnen verkregen. Daarom staan boven deze dieren, die, welke zichzelf bewegen, ook in het opzicht van het doel, dat zij zelf bepalen. Maar dit gebeurt alleen door de rede en het verstand, dat bij machte is de evenredigheid te vatten van doel en middel, en het een te richten naar het andere. Het volmaaktste leven komt dus toe aan de wezens, die met verstand begaafd zijn; ze bewegen zich immers op meer volmaakte wijze. Teekenend daarvoor is het feit, dat bij een en dezelfden mensch het verstandelijk vermogen de zinnelijke vermogens in beweging brengt, en die vermogens door hun bevel de zintuigen bewegen, die de beweging uitvoeren. Iets dergelijks bevinden wij op het gebied der kunstvaardigheid; de kunstvaardigheid toch, die het gebruik van het schip tot voorwerp heeft, nl. de stuurmanskunst, gebiedt aan de scheepbouwkunst, die aan het schip den vorm geeft, en die laatste kunst gebiedt aan de kunst die slechts met het uitvoeren belast is, nl. met het schikken der bouwstoffen. Doch hoewel ons verstand zich tot sommige kenobjekten zelf beweegt, toch zijn andere van nature gegeven, zooals de eerste beginselen, omtrent dewelke het niet van meening kan veranderen, of het einddoel, dat het onmogelijk niet kan willen. Al beweegt het verstand zichzelf in zekere opzichten, in andere wordt het in beweging gebracht. Het wezen dus, waarvan de natuur zijn verstandelijk kennen zelf is, en dat niet van een ander ontvangen heeft wat hem van nature toekomt, staat op den hoogsten trap van het leven. Welnu, dit wezen is God. Dus is het leven op de meest volmaakte wijze in Hem. Daarom toont de Wijsgeer in het XIIe Boek der Metaphysica (XIe B., VIIe H., Nr 7) eerst aan, dat God een verstandelijk wezen is, en besluit hij dan, dat God het volmaaktste en onvergankelijk leven heeft, daar zijn verstand het meest volmaakt en steeds in akt is.

Ad primum ergo dicendum quod, sicut dicitur in IX Metaphys., duplex est actio, una, quae transit in exteriorem materiam, ut calefacere et secare; alia, quae manet in agente, ut intelligere, sentire et velle. Quarum haec est differentia, quia prima actio non est perfectio agentis quod movet, sed ipsius moti; secunda autem actio est perfectio agentis. Unde, quia motus est actus mobilis, secunda actio, inquantum est actus operantis, dicitur motus eius; ex hac similitudine, quod, sicut motus est actus mobilis, ita huiusmodi actio est actus agentis; licet motus sit actus imperfecti, scilicet existentis in potentia, huiusmodi autem actio est actus perfecti, idest existentis in actu, ut dicitur in III de anima. Hoc igitur modo quo intelligere est motus, id quod se intelligit, dicitur se movere. Et per hunc modum etiam Plato posuit quod Deus movet seipsum, non eo modo quo motus est actus imperfecti. (Iª q. 18 a. 3 ad 1)

1 — Volgens het IXe Boek der Metaphysica (VIIIe B., VIIIe H., Nr 9), zijn er twee soorten werkingen: de eene gaan over op iets wat buiten het werkend wezen ligt, zooals verwarmen en zagen; andere blijven in het werkend wezen, zooals verstaan, voelen en willen. Het onderscheid ligt hierin, dat de eerste werkingen de volmaaktheid niet zijn van de werkende oorzaak, die handelt, maar van het subjekt, dat de werking ondergaat; de andere daarentegen zijn een volmaaktheid van de werkende oorzaak zelf. Omdat nu de beweging de akt is van het bewogene, wordt de tweede handeling, die de akt is van de werkende oorzaak, om wille van die gelijkenis ook haar beweging genoemd; want evenals de beweging de akt is van het bewogene, is de innerlijke handeling de akt van de werkende oorzaak, met dit verschil, dat de beweging de akt is van het onvolmaakte, d. i. van datgene wat nog in aanleg is, terwijl de andere handeling de akt is van het volmaakte, d. i. van datgene wat in akt is, zooals we lezen in het IIIe Boek Over de Ziel (VIe H., Nr 1). Zooals men dus zegt, dat begrijpen een beweging is, zoo zegt men ook, dat hetgeen zichzélf begrijpt zichzelf beweegt, en in dien zin heeft ook Plato gezegd, dat God zichzélf beweegt, en niet in den zin van een beweging die de akt is van het onvolmaakte.

Ad secundum dicendum quod, sicut Deus est ipsum suum esse et suum intelligere, ita est suum vivere. Et propter hoc, sic vivit, quod non habet vivendi principium. (Iª q. 18 a. 3 ad 2)

2 — Evenals God Zijn zijn is en Zijn begrijpen, zoo is Hij ook Zijn leven, en daarom leeft Hij, hoewel Hij geen levensbeginsel heeft.

Ad tertium dicendum quod vita in istis inferioribus recipitur in natura corruptibili, quae indiget et generatione ad conservationem speciei, et alimento ad conservationem individui. Et propter hoc, in istis inferioribus non invenitur vita sine anima vegetabili. Sed hoc non habet locum in rebus incorruptibilibus. (Iª q. 18 a. 3 ad 3)

3 — De aardsche wezens zijn aan het leven deelachtig, naar hun vergankelijke natuur, die zonder voortplanting de soort, en zonder voeding het individu niet in stand kan houden; daarom wordt er in de aardsche wezens geen leven aangetroffen zonder plantenziel, maar die reden gaat niet op voor de onvergankelijke dingen.

Articulus 4.
Zijn alle dingen leven in God?

Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non omnia sint vita in Deo. Dicitur enim Act. XVII, in ipso vivimus, movemur et sumus. Sed non omnia in Deo sunt motus. Ergo non omnia in ipso sunt vita. (Iª q. 18 a. 4 arg. 1)

1 — Men beweert, dat niet alle dingen leven zijn in God. In de Handelingen der Apostelen lezen wij immers (17, 28) : « In Hem leven, bewegen en zijn wij ». Maar alle dingen zijn geen beweging in God. Dus ook geen leven.

Praeterea, omnia sunt in Deo sicut in primo exemplari. Sed exemplata debent conformari exemplari. Cum igitur non omnia vivant in seipsis, videtur quod non omnia in Deo sint vita. (Iª q. 18 a. 4 arg. 2)

2 — Alle dingen zijn in God, als in hun eerste oerbeeld. Welnu, de afbeeldsels moeten gelijkvormig zijn aan het oerbeeld. Maar niet alle dingen zijn op zich zelf levend. Dus zijn niet alle dingen leven in God.

Praeterea, sicut Augustinus dicit in libro de vera Relig., substantia vivens est melior qualibet substantia non vivente. Si igitur ea quae in seipsis non vivunt, in Deo sunt vita, videtur quod verius sint res in Deo quam in seipsis. Quod tamen videtur esse falsum, cum in seipsis sint in actu, in Deo vero in potentia. (Iª q. 18 a. 4 arg. 3)

3 — Volgens de woorden van Augustinus in het Boek Over den Waren Godsdienst (XXIXe H.) is de levende zelfstandigheid verheven boven elke niet-levende zelfstandigheid. Indien dus de dingen, die op zich zelf niet leven, leven zijn in God, bestaan de dingen met meer waarheid in God dan op zich zelf. Dit is echter onmogelijk, want op zich zelf zijn ze in akt, en in God slechts in aanleg.

Praeterea, sicut sciuntur a Deo bona, et ea quae fiunt secundum aliquod tempus; ita mala, et ea quae Deus potest facere, sed nunquam fiunt. Si ergo omnia sunt vita in Deo, inquantum sunt scita ab ipso, videtur quod etiam mala, et quae nunquam fiunt, sunt vita in Deo, inquantum sunt scita ab eo. Quod videtur inconveniens. (Iª q. 18 a. 4 arg. 4)

4 — Evenals God het goede kent en de dingen, die op een of ander oogenblik ontstaan, zoo kent Hij ook het kwaad en al wat Hij kan voortbrengen, maar nooit zal verwezenlijken. Indien dus alle dingen zijn in God, in zoover ze door God gekend zijn, dan moeten ook de slechte dingen en die welke nooit zullen ontstaan, leven zijn in Hem, in zoover Hij ze kent; maar die gevolgtrekking is blijkbaar onaannemelijk.

Sed contra est quod dicitur Ioan. I, quod factum est, in ipso vita erat. Sed omnia praeter Deum facta sunt. Ergo omnia in Deo sunt vita. (Iª q. 18 a. 4 s. c.)

In strijd hiermee zegt echter Johannes (1, 3-4) : « Wat ontstaan is, was leven in Hem ». Welnu, alles is ontstaan, behalve God alleen. Dus zijn alle dingen leven in God.

Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, vivere Dei est eius intelligere. In Deo autem est idem intellectus et quod intelligitur, et ipsum intelligere eius. Unde quidquid est in Deo ut intellectum, est ipsum vivere vel vita eius. Unde, cum omnia quae facta sunt a Deo, sint in ipso ut intellecta, sequitur quod omnia in ipso sunt ipsa vita divina. (Iª q. 18 a. 4 co.)

Het leven van God, zeiden wij (vorig Art.), is zijn kennen. Welnu, in God is het verstand, het kenvoorwerp, en de kenakt zelf, één en hetzelfde. Al wat dus als kenobjekt in God is, is zijn leven. Maar alle door God voortgebrachte dingen zijn als kenobjekt in Hem. Dus zijn ze alle in Hem het goddelijk leven zelf.

Ad primum ergo dicendum quod creaturae in Deo esse dicuntur dupliciter. Uno modo, inquantum continentur et conservantur virtute divina, sicut dicimus ea esse in nobis, quae sunt in nostra potestate. Et sic creaturae dicuntur esse in Deo, etiam prout sunt in propriis naturis. Et hoc modo intelligendum est verbum apostoli dicentis, in ipso vivimus, movemur et sumus, quia et nostrum vivere, et nostrum esse, et nostrum moveri causantur a Deo. Alio modo dicuntur res esse in Deo sicut in cognoscente. Et sic sunt in Deo per proprias rationes, quae non sunt aliud in Deo ab essentia divina. Unde res, prout sic in Deo sunt, sunt essentia divina. Et quia essentia divina est vita, non autem motus, inde est quod res, hoc modo loquendi, in Deo non sunt motus, sed vita. (Iª q. 18 a. 4 ad 1)

1 — Men kan in een dubbelen zin van de schepselen zeggen, dat zij in God zijn. Ten eerste, in zoover de goddelijke macht ze omvat en in stand houdt, en zóó zeggen wij, dat die dingen in ons zijn, welke in ons vermogen zijn. Op die manier zijn de schepselen in God, zelf naar hun eigen natuur; zóó moet men de woorden verklaren van den Apostel: « In Hem leven, bewegen en zijn wij ». God is immers de oorzaak van ons leven, van ons bestaan, en van ons bewegen. In een anderen zin nog kan men zeggen, dat de dingen in God zijn, nl. naar de kennis die God er van heeft, en op die wijze zijn ze in God naar hun eigen begrip, dat in God niet onderscheiden is van het goddelijk wezen. Bijgevolg zijn de dingen, voor zoover ze op die wijze in God zijn, het goddelijk wezen zelf. Daar nu het goddelijk wezen leven is en geen beweging, zijn de dingen in dien zin geen beweging in God, maar leven.

Ad secundum dicendum quod exemplata oportet conformari exemplari secundum rationem formae, non autem secundum modum essendi. Nam alterius modi esse habet quandoque forma in exemplari et in exemplato, sicut forma domus in mente artificis habet esse immateriale et intelligibile, in domo autem quae est extra animam, habet esse materiale et sensibile. Unde et rationes rerum quae in seipsis non vivunt, in mente divina sunt vita, quia in mente divina habent esse divinum. (Iª q. 18 a. 4 ad 2)

2 — De afbeeldsels moeten gelijkvormig zijn aan het oerbeeld, volgens het begrip van hun vorm, niet volgens hun wijze van zijn. De vorm immers kan een andere wijze van zijn hebben in het oerbeeld en in het afbeeldsel; zóó heeft het huis in den geest van den bouwkundige een onstoffelijk en verstandelijk bestaan, maar in het huis, dat buiten den geest is, heeft het een stoffelijk en zinnelijk bestaan. Daarom zijn ook de begrippen van de dingen, die op zichzelf niet leven, leven in God, omdat zij in het verstand van God een goddelijk zijn hebben.

Ad tertium dicendum quod, si de ratione rerum naturalium non esset materia, sed tantum forma, omnibus modis veriori modo essent res naturales in mente divina per suas ideas, quam in seipsis. Propter quod et Plato posuit quod homo separatus erat verus homo, homo autem materialis est homo per participationem. Sed quia de ratione rerum naturalium est materia, dicendum quod res naturales verius esse habent simpliciter in mente divina, quam in seipsis, quia in mente divina habent esse increatum, in seipsis autem esse creatum. Sed esse hoc, utpote homo vel equus, verius habent in propria natura quam in mente divina, quia ad veritatem hominis pertinet esse materiale, quod non habent in mente divina. Sicut domus nobilius esse habet in mente artificis, quam in materia, sed tamen verius dicitur domus quae est in materia, quam quae est in mente; quia haec est domus in actu, illa autem domus in potentia. (Iª q. 18 a. 4 ad 3)

3 — Indien de vorm alleen, en niet de stof, tot het begrip van de natuurdingen behoorde, zouden deze in elk opzicht meer in het verstand van God zijn, door hun ideeën, dan op zich zelf. Daarom beweerde Plato, dat de afgescheiden mensch waarlijk mensch was, en de stoffelijke, slechts door deelhebben. Maar de stof behoort tot het begrip van de natuurdingen, en daarom zijn de natuurdingen, in het opzicht van het zijn als zoodanig, méér in het goddelijk verstand dan op zich zelf. In het goddelijk verstand immers hebben zij een ongeschapen, op zichzelf een geschapen bestaan. Maar in een meer bepaald opzicht, b. v. in het opzicht van hun menschof paard-zijn, zijn ze méér in hun eigen natuur dan in het goddelijk verstand. Tot de waarheid van den mensch toch behoort het stoffelijk zijn, wat toch aan de dingen niet toekomt, naar hun bestaan in het goddelijk verstand; zóó heeft het huis een verhevener bestaan in den geest van den bouwkundige dan in de stof; toch noemen wij met meer waarheid huis datgene wat in de stof bestaat, dan datgene wat in het verstand bestaat, omdat het eerste in akt is, het andere slechts in aanleg.

Ad quartum dicendum quod, licet mala sint in Dei scientia, inquantum sub Dei scientia comprehenduntur, non tamen sunt in Deo sicut creata a Deo vel conservata ab ipso, neque sicut habentia rationem in Deo, cognoscuntur enim a Deo per rationes bonorum. Unde non potest dici quod mala sint vita in Deo. Ea vero quae secundum nullum tempus sunt, possunt dici esse vita in Deo, secundum quod vivere nominat intelligere tantum, inquantum intelliguntur a Deo, non autem secundum quod vivere importat principium operationis. (Iª q. 18 a. 4 ad 4)

4 — De slechte dingen zijn in de kennis van God, in zoover zijn kennis zich er toe uitstrekt, maar zij zijn niet in God als door Hem geschapen of in stand gehouden dingen, noch zelf zooals de dingen, waarvan er een eigen begrip is: God kent ze immers door het begrip van het goed; daarom is het verkeerd te zeggen, dat de slechte dingen leven zijn in God. Van de dingen, die nooit zullen bestaan, mag men zeggen, dat ze leven zijn in God, in zoover leven wil zeggen: verstandelijk kennen, dus in zoover zij door God gekend zijn, en niet in zoover leven een beginsel van handeling is.